Në janar 2023, Ardian Koçi, atëherë drejtor i Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, një nga zonat më të rëndësishme mjedisore në jug të Shqipërisë, dha një deklaratë 30-sekondësh për Zërin e Amerikës rreth turizmit dhe natyrës.
Edhe pse foli në mënyrë të pakontestueshme për mikpritjen e turistëve dhe kujdesin ndaj natyrës, ai nuk kishte marrë leje për të bërë intervistën nga Ministria e Mjedisit e Shqipërisë.
Megjithatë, ai u habit kur ministria vendosi shpejt ta pushonte nga puna. Një shpërthim zemërimi publik për shkarkimin e tij i detyroi autoritetet ta rikthenin Koçin në punë, por më pas ai dha dorëheqjen më pak se gjashtë muaj më vonë.
Koçi tani jeton në Mynih, Gjermani, ku punon në transportin publik. Por përpjekja e tij dhjetëvjeçare për të mbrojtur mjedisin në Shqipëri nuk kaloi pa u vënë re. Në tetor të këtij viti, ai mori një çmim prestigjioz nga organizata gjermane EuroNatur, e cila ia dha çmimin për “angazhimin e tij të thellë” si drejtues i Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, “derisa u detyrua të largohej nga detyra”.
Në një intervistë për BIRN, Koçi foli hapur për shkarkimin e tij, dhimbjen e largimit nga një park me të cilin ndjente një lidhje shpirtërore dhe se si mjedisi përballet me kërcënime të mëdha nga institucionet që supozohet ta mbrojnë atë.
Pas intervistës së tij në radio, Koçi thotë se iu tha se kishte shkelur rregullat e Ministrisë së Mjedisit për dhënien e intervistave pa lejen e saj. Ai nuk u pajtua dhe tha se nuk kishte bërë ndonjë gjë të gabuar.
“Unë shpjegova se mbi çdo urdhër verbal ose me shkrim nga ministri qëndron ligji për zonat e mbrojtura, i cili i ngarkon drejtorit të zonave të mbrojtura detyrën për të komunikuar me median për promovimin e zonës ose për të dhënë informacion. Kjo është deklaruar qartë edhe në Agjencinë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura, në lidhje me rolin e drejtorit”, thotë ai.
Por shefat e tij në ministri e kishin vendosur tashmë. “Më thirrën para komisionit disiplinor dhe vendosën për shkarkim të menjëhershëm. U shokova, pasi nuk kisha marrë kurrë një paralajmërim në 10 vjet në detyrë”, thotë ai.
Mbështetja publike për Koçin u rrit shpejt. “Atë natë, pasi mora njoftimin e shkarkimit, postova në rrjetet sociale duke i njoftuar të gjithë se nuk do të isha më në detyrë. Kjo shkaktoi një reagim të fortë publik, nga njerëz të zakonshëm, ata që kishin vizituar parkun, miqtë e mi, njerëz që e donin natyrën, dhe për disa ditë, kjo fushatë vazhdoi me aq forcë sa e shtyu ministren ta tërhiqte urdhrin e saj”, thotë ai.
Ai u rikthye në punë. Por brenda gjashtë muajsh, tha ai për BIRN, ai, në fakt, “u detyrua të jepte dorëheqjen”.
“Pranova të kthehesha në pozicionin tim, por gjatë atyre muajve që u riktheva vura re se dëshira e tyre për të më pasur atje nuk ishte e sinqertë. Ishte thjesht një gënjeshtër sa për t’u dukur, ata donin të dukeshin mirë duke më rikthyer në punë, por po më ndërprisnin aftësinë për të vepruar”, thotë ai.
Puna e tij u bë e pamundur. Për shembull, atij nuk iu dha karburant i mjaftueshëm për automjetet e patrullimit që përdorte për inspektimet e parkut.
BIRN kontaktoi Ministrinë e Mjedisit për një përgjigje ndaj akuzave të bëra nga Koçi, por nuk mori një përgjigje deri në kohën e publikimit.
Koçi përfundoi duke u larguar nga parku që kishte menaxhuar që nga viti 2013, dhe nga Shqipëria, për të kërkuar punë. Ai thotë se kjo nuk ishte e lehtë, sepse lidhja e tij me parkun ishte më shumë sesa një lidhje profesionale. Ai ishte një vend që e kishte njohur gjithë jetën e tij.
“Kam pasur një lidhje shpirtërore me Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta që kur isha fëmijë. U rrita duke e dashur atë vend, pyllin, lagunën dhe kur u bëra drejtor i parkut atje, ndjeva sikur po kthehesha në shtëpi”, thotë ai.
Përveç largimit nga parku, ai u largua nga vendi, duke u zhvendosur në Gjermani. “U largova nga Shqipëria sepse ishte bërë e pamundur për mua të vazhdoja të punoja atje, pasi të gjitha mënyrat për të kryer detyrën time ishin bllokuar dhe, në të njëjtën kohë, nuk kisha mundësi të gjeja një punë tjetër”, kujton ai.
Presioni politik
Për Koçin, presioni kryesor që i është bërë mjedisit në Shqipëri vjen nga vetë politikanët dhe institucionet që supozohet ta mbrojnë atë. Kjo ishte sigurisht përvoja e tij personale gjatë menaxhimit të Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, kujton ai.
“Lufta më e madhe ishte pikërisht me shtetin, qeverinë, politikanët që të kishin emëruar”, thotë ai. Kishte “presione të vogla nga individë privatë, gjuetarë ose vendas”, por Koçi thotë se kjo ishte diçka e vogël krahasuar me “presionin politik”.
“Ata që ushtronin më shumë presion ishin kryetarët e bashkive, deputetët lokalë dhe Ministria (e Mjedisit), ndër të tjerë”, thotë ai.
Qeveria shqiptare është përqendruar gjithnjë e më shumë në promovimin e turizmit në vend, por kjo ndonjëherë ka ardhur në kurriz të mjedisit, pasi zonat tërheqëse rizhvillohen për fitime dhe ndërtesat shtrihen nëpër peizazhe natyrore që kanë nevojë për ruajtje.
Në një shembull zhvillimi kontrovers të nxitur nga turizmi, qeveria vendosi në vitin 2023 të ndërtojë një aeroport në një zonë të mbrojtur pranë qytetit jugor të Vlorës, pavarësisht kundërshtimit të fortë nga aktivistët mjedisorë. Zona është një ligatinë e rëndësishme që është shtëpia e dhjetëra llojeve të zogjve të rrezikuar.
Në vitin 2024, qeveria shqiptare ndryshoi ligjin për zonat e mbrojtura natyrore, duke lejuar ndërtimin në këto zona me qëllim mbështetjen e “turizmit elitar”. Ligji u kundërshtua nga organizatat mjedisore, aktivistët dhe BE-ja, por megjithatë u miratua.
“Duhet të them se ky ligj i ri është shumë i keq… lë hapësirë për abuzim”, thotë Koçi. Ai tha për BIRN se ishte e pamundur që ai të mund ta menaxhonte ende parkun ndërsa një legjislacion i tillë është në fuqi. Kjo është arsyeja pse ai vendosi të “largohej me dinjitet dhe të mbahej mend për atë që kishte bërë, jo për shkeljen e ligjit ose zbatimin e një ligji të gabuar”, shpjegon ai.
Për Koçin, turizmi masiv përfaqëson një nga kërcënimet kryesore për mjedisin. “Ne po ndjekim rrugën e gabuar duke promovuar turizmin masiv, duke shkatërruar shumë pak oaze natyrore që kanë mbetur në Shqipëri”, argumenton ai.
Koçi tani po përpiqet të rindërtojë jetën e tij jashtë vendit, duke punuar në atë që ai e quan “një punë të thjeshtë në transport” në Mynih. Çmimi i EuroNatur, të cilin e mori vetëm pasi u largua nga Shqipëria, erdhi si një kujtesë se ai u ndje i detyruar të largohej nga atdheu i tij për shkak të parimeve të tij.
Në një deklaratë, drejtori ekzekutiv i EuroNatur, Gabriel Schëaderer, tha se Koçi kishte qenë “shembullor në përkushtimin e tij ndaj qëllimeve të ruajtjes së Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, duke duruar disavantazhet profesionale dhe personale për hir të integritetit të tij”. Ishte një homazh i hidhur dhe i ëmbël.
“Çmimi erdhi në një moment të vështirë për mua, sepse të largohesh nga vendi yt në moshën time nuk është e lehtë”, pranon Koçi.
“I kisha thënë vetes se ky do të ishte stacioni im i fundit, se do të punoja deri në fund për mjedisin, për parkun, për natyrën, por doli që ata nuk më lanë.”
