Presidenti amerikan Donald Trump duket i vendosur të riformësojë rajonin e Atlantikut të Veriut dhe është i gatshëm të shkatërrojë Perëndimin transatlantik gjatë këtij procesi. Trump dhe këshilltarët e tij duket se besojnë se aleancat si NATO-ja janë një barrë dhe se “Amerika vetëm” do të arrijë madhështinë e vërtetë. Megjithatë, duke shqyrtuar të dhënat e administratës gjatë vitit të kaluar, gjen vetëm dëshmi të një dobësimi vetjak.
Shembuj të dukshëm përfshijnë rrezikimin e demokracisë dhe sundimit të ligjit në vend; krijimin e aleancave de facto me udhëheqës autoritarë si presidenti rus Vladimir Putin; ndjekjen e një rendi botëror perandorish të bazuar vetëm te forca, pa rregulla të detyrueshme apo institucione ndërkombëtare; dhe shkatërrimin e aleancave dhe marrëdhënieve tregtare afatgjata.
Ajo që gjithmonë i ka dalluar Shtetet e Bashkuara, nga themelimi i tyre deri te ngjitja si superfuqi globale, janë rrënjët e thella në vlerat e Iluminizmit. Etërit themelues ishin plotësisht të përkushtuar ndaj humanizmit perëndimor dhe një kushtetute të ndërtuar në mënyrë racionale. Institucionet që ata krijuan e bënë SHBA-në më të suksesshme se çdo shtet tjetër i themeluar në kohët moderne. Preambula e Kushtetutës së SHBA-së fillon me “Ne, Populli,” një pluralis majestatis (“ne mbretëror”) që më parë ishte rezervuar për monarkët. Kërkesa për sovranitet popullor që nënkuptonin ato tri fjalë ishte një provokim i qëllimshëm dhe një simbol i fuqishëm i sfidës revolucionare të demokracisë amerikane në krijim ndaj sundimit absolutist kudo.
Natyrisht, gjatë ngritjes historike – duke u bërë së pari një fuqi kontinentale në Amerikën e Veriut, pastaj një fuqi botërore dhe më në fund superfuqi globale e kohës sonë – SHBA-ja gjithmonë tregoi karakterin e dyfishtë të një fuqie perandorake dhe një demokracie të rrënjosur në vlerat e Iluminizmit. Pranimi fillestar i skllavërisë në shtetet e saj jugore ishte në tension të përhershëm dhe të papajtueshëm me përkushtimin ndaj barazisë dhe të drejtave të patjetërsueshme të shpallura në Deklaratën e Pavarësisë dhe të sanksionuara në Kushtetutë.
Por pavarësisht të metave të saj, të paktën SHBA-ja kurrë nuk u mbështet vetëm te fuqia e ashpër. Ngjitja e saj në hegjemoninë globale sigurisht se i detyrohej shumë dominimit ekonomik dhe pozicionit gjeografik midis dy oqeaneve më të mëdha – avantazhe që ndikuan në fitoret ushtarake gjatë dy luftërave botërore dhe në triumfin në Luftën e Ftohtë. Por ishte kombinimi i forcave materiale dhe tërheqjes universale të vlerave të Iluminizmit që rezultoi vendimtar në ngritjen e Amerikës.
Me varësinë e tij nga pushteti absolut dhe refuzimin e çdo kufizimi ndaj autoritetit të tij, Trump përfaqëson të kundërtën e gjithçkaje që e bëri SHBA-në të madhe. Nën keqqeverisjen e tij, një superfuqi me fuqi të pakufishme ekonomike dhe ushtarake po fundoset në irracionalizëm, nacionalizëm egocentrik dhe dhunë zyrtare.
Ndërsa afrohet 250-vjetori i Deklaratës së Pavarësisë, demokracia më e vjetër në botë përballet me një sfidë ekzistenciale nga një individ i vetëm, i cili do të preferonte të impononte sundim absolut. Në lojë është jo më pak se republika amerikane dhe gjithçka që ajo ka përfaqësuar ndonjëherë. Ajo po zëvendësohet nga një oligarki e korruptuar e dominuar nga miliarderë me fantazi perandorake për dominim botëror dhe ëndrra të sëmura për të kolonizuar planetë të largët dhe për të arritur pavdekshmëri.
Liritë civile të mbrojtura nga Kushtetuta po ia lënë vendin survejimit dhe kontrollit të gjithanshëm, të administruar nga kompani private si Palantir. Ata që protestojnë dhe rezistojnë përballen me rrezikun e ekzekutimit nga zbatues federalë të maskuar, të cilët praktikisht janë imunë nga ndjekja penale. Universitetet dhe institucionet kërkimore kryesore botërore janë nën presion financiar në rritje dhe liria e shprehjes u takon vetëm atyre që janë në pushtet.
“Toka e të lirëve” udhëtarëve po u ngjan gjithnjë e më shumë me ish-Bllokun Lindor. Në politikën e jashtme, aleatët më të afërt dhe më të besueshëm të Amerikës – si Danimarka – po kthehen në kundërshtarë, thjesht sepse po rezistojnë ndaj pretendimeve perandorake mbi territoret e tyre sovrane. Për Trump dhe rrethin e tij, problemi nuk janë luftëdashësit agresivë si Putin. Problemi janë evropianët – veçanërisht Bashkimi Evropian. Kjo tingëllon absurde, sepse e tillë është.
Trump po ndërmerr një riformësim rrënjësor të gjithçkaje që historikisht e ka bërë SHBA-në të fuqishme: ndarjen funksionale të pushteteve, tregun e hapur të punës, sistemin universitar që tërhiqte mendjet më të ndritura nga mbarë bota dhe një rend vlerash të mbështetur në tolerancë, arsyetim dhe të drejta universale. MAGA nuk po shkatërron vetëm Perëndimin transatlantik, por edhe vetë themelet e fuqisë amerikane.
Ndërkohë, pjesa tjetër e botës do të vazhdojë të ketë nevojë për SHBA-në për të përballuar disa nga sfidat tona më të mëdha të përbashkëta. Për fat të keq, vetë SHBA-ja mund të jetë një nga këto sfida.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. America’s Year of Self-Destruction
