Organizatat ndërkombëtare dhe lokale të mbrojtjes së mjedisit reaguan të martën, disa ditë pas finalizimit të hetimeve nga Prokuroria e Durrësit, e cila lëshoi 33 urdhër-arreste lidhur me skandalin e eksportit të paligjshëm të mbetjeve të rrezikshme nga Porti i Durrësit.
Në një deklaratë të përbashkët të lëshuar të hënën, Basel Action Network (BAN), EARTH Thailand dhe Milieukontakt Shqipëri vlerësuan veprimet e organit të akuzës si një hap të rëndësishëm drejt llogaridhënies, duke theksuar se hetimi konfirmoi dyshimet e ngritura prej muajsh se kontejnerët me mbetje nga industria e çelikut ishin toksikë.
Por kërkuan masa të menjëhershme për të ndaluar përsëritjen e situatës dhe ndryshime ligjore që do të pengonin trafikun e mbetjeve të rrezikshme.
“Aktakuzat e shpallura nga Prokuroria e Durrësit tregojnë se trafikimi i paligjshëm i mbetjeve të rrezikshme mund të luftohet në mënyrë efektive,” tha Jim Puckett, themelues i Basel Action Network.
“I nxisim autoritetet ta trajtojnë këtë rast si një pikë kthese, jo vetëm për të ndëshkuar shkeljet e së kaluarës, por për ta vendosur Shqipërinë dhe Tajlandën si vende që nuk do të tolerojnë më të bëhen burim apo pikë tranziti për tregtinë e paligjshme të mbetjeve të rrezikshme”, tha Puckett.
Organizatat propozojnë miratimin e ndalimeve të qarta ligjore që sigurojnë se Shqipëria nuk do të eksportojë më mbetje të rrezikshme ose të Aneksit II të Konventës së Bazelit drejt vendeve në zhvillim. Po ashtu, kërkohet një ndalim paralel për importin e këtyre mbetjeve nga çdo vend tjetër, si dhe ndalimi i plotë i eksporteve të mbetjeve elektronike dhe plastike. Për të garantuar zbatimin e ligjit, organizatat sugjerojnë inspektime më rigoroze portuale.
Ndërkohë, përtej arrestimeve, organizatat kanë parashtruar një sërë kërkesash për transparencë publike. Ato kërkojnë nga autoritetet shqiptare publikimin e analizave dhe testeve kimike të kryera mbi mbetjet, për të kuptuar nëse “gjurma” e tyre përputhet plotësisht me mbetjet e gjeneruara nga impiantet e çelikut të Kurum. Gjithashtu, OJQ-të ngrenë pikëpyetje mbi shtrirjen kohore të këtij trafiku.
Kontrabandimi i mbetjeve drejt Tajlandës në korrik të vitit 2024 shkaktoi një alarm ndërkombëtar, pasi organizata mjedisore “Basel Action Network” e akuzoi Shqipërinë se po shkelte konventat ndërkombëtare për trajtimin e mbetjeve të rrezikshme.
Hetimet e prokurorisë, edhe pse morën kohë, zbuluan një skemë komplekse të trafikimit të mbetjeve, shpërdorimit të detyrës dhe mashtrimit doganor, duke çuar në urdhër-arreste ndaj drejtuesve të lartë të kompanisë “Kurum International”, drejtuesve të kompanisë eksportuese “Sokolaj” si dhe zyrtarëve të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, drejtorisë së Doganave në Durrës si dhe punonjësve të disa kompanive të tjera të akuzuara për shkelje të legjislacionit mbi trajtimin e mbetjeve.
Organizatat e mjedisit e vlerësuan punën e prokurorisë, por thanë se hetimet duhej të thelloheshin për t’i dhënë publikut një histori të plotë. “Është shumë e rëndësishme që publikut t’i tregohet historia e plotë se si u krye kjo vepër penale, përfshirë se kush e mundësoi atë, dhe që Shqipëria të ndërmarrë veprime ligjore për të siguruar ndalimin e eksporteve dhe importeve të mbetjeve të rrezikshme nga dhe drejt Shqipërisë”, tha Valbona Mazreku, Drejtoreshë Ekzekutive e Milieukontakt Shqipëri.
