Institucionet e dobëta dhe regresi demokratik në Ballkanin Perëndimor dhe në të gjithë Evropën Juglindore po nxisin korrupsionin dhe po ngushtojnë hapësirën qytetare, thuhet në Indeksin vjetor të Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 të Transparency International, të publikuar të martën.
Raporti i organizatës kundër korrupsionit me seli në Berlin paralajmëron se korrupsioni po përkeqësohet globalisht, me rritje të korrupsionit edhe në demokracitë e konsoliduara, mes një rënieje afatgjatë të lidershipit që përpiqet ta trajtojë këtë çështje.
Evropa Lindore, së bashku me Azinë Qendrore, mbetet një nga rajonet me performancën më të dobët, ku pandëshkueshmëria e përhapur për korrupsionin nxitet nga interesat e ngulitura që dominojnë shumicën e qeverive dhe institucioneve të tyre.
Raporti gjithashtu thekson problemet kryesore me të cilat përballet rajoni i Ballkanit Perëndimor – përqendrimin e pushtetit në gjithnjë e më pak duar, ndikimin politik mbi gjyqësorin dhe presionet ndaj shoqërisë civile.
Bosnja dhe Hercegovina, Shqipëria dhe Serbia renditen më poshtë në Ballkanin Perëndimor, sipas raportit.
Ndër shtetet anëtare të Bashkimit Evropian, Hungaria, Bullgaria dhe Rumania shënojnë rezultatet më të ulëta.
Lidija Prokic, këshilltare rajonale për Evropën Lindore dhe Juglindore në Transparency International, tha për BIRN se OJQ-ja po sheh “shenja serioze stagnimi kur bëhet fjalë për luftën kundër korrupsionit në vendet e Ballkanit Perëndimor”.
“Dhe ajo që është gjithashtu mbesëlënëse është se në disa vende shohim vazhdimësi të rënies, gjë që e kemi vërejtur edhe në demokraci të tjera që kanë filluar të autokratizohen dhe ku lufta kundër korrupsionit ka vuajtur rëndë nga këto procese”, tha Prokic.
Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 tregon se në të gjithë Ballkanin Perëndimor, mungesa e transparencës në vendimmarrjen për projektet e investimeve me vlerë të lartë dhe për marrëveshjet dypalëshe me qeveri të tjera është një problem i përbashkët.
“Shohim se këto vendime kryesisht mbeten në duart e një rrethi të ngushtë politikanësh dhe zakonisht ose nuk shohim fare informacion për marrëveshje të tilla, ose shumë pak gjëra bëhen publike”, tha Prokic.
Në Bosnje dhe Hercegovinë, “po vërejmë se kjo mungesë transparence në vendimmarrjen për dhënien e koncesioneve për shfrytëzimin e burimeve natyrore po del jashtë kontrollit dhe se ekziston një mungesë totale transparence”, shtoi ajo.
“Ka mungesë të angazhimit të qytetarëve dhe këto lloj marrëveshjesh ndikojnë drejtpërdrejt në mirëqenien e qytetarëve dhe gjithashtu në interesin publik në një kuptim më të gjerë, sepse bëhet fjalë për burime të rëndësishme për vendin dhe nuk ka shumë kontroll mbi mënyrën se si përdoren, si shpenzohen dhe kush përfiton nga përdorimi i tyre”, tha ajo.
Renditjet e korrupsionit 2025–2024
Transparency International i rendit vendet në mbarë botën nga 1 (perceptimi më i ulët i korrupsionit) deri në 182 (të perceptuara si shumë të korruptuara). Këto janë renditjet për vendet e Evropës Juglindore dhe Qendrore.
Çekia:
2025 – 39
2024 – 46
Sllovenia:
2025 – 41
2024 – 36
Polonia:
2025 – 52
2024 – 53
Greqia:
2025 – 56
2024 – 59
Sllovakia:
2025 – 61
2024 – 59
Kroacia:
2025 – 63
2024 – 63
Mali i Zi:
2025 – 65
2024 – 65
Rumania:
2025 – 70
2024 – 65
Kosova:
2025 – 76
2024 – 73
Maqedonia e Veriut:
2025 – 84
2024 – 88
Bullgaria:
2025 – 84
2024 – 76
Hungaria:
2025 – 84
2024 – 82
Shqipëria:
2025 – 91
2024 – 80
Bosnja dhe Hercegovina:
2025 – 109
2024 – 114
Serbia:
2025 – 116
2024 – 105
Turqia:
2025 – 124
2024 – 107
Burimi: Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit i Transparency International.
Renditja e Serbisë bie ndjeshëm
Prokic thotë se rënia është veçanërisht e theksuar në rastin e Serbisë. Serbia është vendi i renditur më keq në rajonin e Ballkanit Perëndimor në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit, në vendin e 116-të nga 182 shtete. Serbia ka rënë me 11 vende që nga raporti i fundit në vitin 2025.
“Presioni i qeverisë ndaj shoqërisë civile, mediave të pavarura dhe protestuesve, sigurisht që luan rol në rënien e rezultatit në IPC”, tha Prokic.
Një nga rastet më kontroverse në vitin 2025 ishte projekti i planifikuar për një zhvillim luksoz nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump, në qendër të Beogradit, në vendin e një ndërtese të mbrojtur – ish-selisë së Ushtrisë Jugosllave, e bombarduar nga NATO-ja.
Në dhjetor 2025, Prokuroria Publike për Krimin e Organizuar akuzoi ministrin e Kulturës, Nikola Selakoviç, një aleat i ngushtë i presidentit serb Aleksandër Vuçiç, dhe tre persona të tjerë për heqjen e paligjshme të statusit të mbrojtjes së ndërtesës, me qëllim hapjen e rrugës për rizhvillimin e saj. Kompania e Kushner-it u tërhoq menjëherë nga projekti, gjë që shkaktoi zemërimin e Vuçiçit.
Një tjetër çështje që ka ndikuar në perceptimin e korrupsionit në Serbi janë vdekjet e 16 personave, të shkaktuara nga shembja e infrastrukturës në stacionin hekurudhor të Novi Sadit në nëntor 2024. Pas katastrofës, në të gjithë vendin shpërtheu një valë protestash të udhëhequra nga studentët, ku pjesëmarrësit fajësuan korrupsionin zyrtar dhe neglizhencën për tragjedinë.
Sipas Prokic, reagimi i qeverisë – që përfshiu goditje ndaj protestave, presion ndaj institucioneve arsimore dhe ndryshime ligjore që BE-ja i sheh si dobësim të rolit të gjykatave dhe prokurorëve – e dëmtoi më tej renditjen e Serbisë për shkak të perceptimit të regresit demokratik.
Nga ana pozitive, në Shqipëri ka pasur vijimësi të çështjeve të nivelit të lartë të nisura nga Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK. Reformat në drejtësi në Shqipëri kanë qenë “reformat më të realizuara kundër korrupsionit në rajon”, tha Prokic.
“Po shohim hetime në raste korrupsioni të nivelit të lartë dhe po shohim procese gjyqësore që përfshijnë zyrtarë të lartë si nga shumica qeverisëse dhe partia në pushtet, ashtu edhe nga opozita, gjë që është diçka që duhet ta shohim më shumë në të gjithë rajonin,” shpjegoi ajo.
Hetime të profilit të lartë u nisën nga SPAK vitin e kaluar, duke u fokusuar te zv/kryeministrja shqiptare Belinda Balluku dhe kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj. Edhe lideri i opozitës, Sali Berisha, është hetuar për akuza të dyshuara korrupsioni.
“Rënia demokratike” globale pjesërisht fajtore
Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit i Transparency International vlerëson 182 vende dhe territore në mbarë botën, bazuar në perceptimet për korrupsionin në sektorin publik, duke përdorur të dhëna nga 13 burime të jashtme, përfshirë Bankën Botërore, Forumin Ekonomik Botëror, kompani private të menaxhimit të rrezikut dhe konsulencës, institute studimore (think-tanks) dhe burime të tjera. Rezultatet pasqyrojnë pikëpamjet e ekspertëve dhe të biznesmenëve, jo të publikut të gjerë.
Raporti tregon lidhjen mes nivelit të demokracisë në një vend dhe perceptimit të nivelit të korrupsionit. Këtë vit, në nivel global, ka pasur një rënie të përgjithshme mesatare, thotë Transparency International.
Sipas Transparency International, kjo shpesh ka përkuar me rritjen e kufizimeve ndaj lirive të shprehjes, të organizimit dhe të tubimit.
“Kur flasim për klimën kundër korrupsionit, ajo nuk mund të ekzistojë pa rolin e organizatave të shoqërisë civile, pa median e pavarur dhe pa qytetarë që janë në gjendje të kontrollojnë qeverinë,” tha Prokic.
Në raportin e këtij viti, tha Prokic, “është e qartë se rënia demokratike po e shtyn perceptimin e përgjithshëm të korrupsionit në drejtim negativ dhe se kjo rënie demokratike shkon paralelisht me dobësimin e lidershipit kundër korrupsionit”.
“Kjo reflektohet edhe në Ballkanin Perëndimor, ku tradicionalisht, do të thosha, shohim mungesë të vullnetit politik për të ndërmarrë veprime më vendimtare kundër korrupsionit,” tha ajo.
Rënia demokratike në Perëndim po inkurajon gjithashtu vende të tjera që të shtojnë presionin ndaj shoqërisë civile dhe mediave të pavarura, paralajmëroi Prokic.
Ajo vuri në dukje gjithashtu se SHBA-ja ka hequr sanksionet ndaj disa politikanëve ballkanikë që fillimisht ishin vënë në shënjestër për përfshirje në korrupsion ose aktivitete secesioniste – “të paktën, pa paraqitur publikisht informacione të besueshme” për arsyet e heqjes së sanksioneve.
“Kjo mund të duket si një sinjal për disa se normat dhe standardet ndërkombëtare nuk janë më aq të rëndësishme,” tha ajo.
