Në mes të gjelbërimit në periferi të Kukësit, zona e njohur me emrin “Lama e Fluturës” është e përmbytur nga plehrat. Nga fusha e mbetjeve, një kanal me ujë të zi rrjedh për gati 300 metra rrëpirë drejt liqenit të Fierzës.
Kanali përmban liksiviatë – ujë i ndotur dhe i patrajtuar që shkaktohet nga procesi i dekompozimit të mbetjeve urbane.
Në Bashkinë e Kukësit, menaxhimi i mbetjeve urbane është në krizë prej vitesh, por për zyrtarët lokalë e keqja nuk ka fund.
“Venddepozitimi është thuajse i mbushur,” thotë Liridon Mehmeti, drejtor i Shërbimeve në Bashkinë e Kukësit. “Po manovrojmë me vështirësi, duke vënë në funksion traktorët e rëndë për të liruar sadopak hapësirë për depozitimin e mbetjeve,” shton ai.
Edhe pse duhej të ishte mbyllur dhe rehabilituar vite më parë, fusha e mbetjeve të Bashkisë së Kukësit pranë fshatit Myç- Mamëz vazhdon të shkaktojë dëme të pallogaritshme në mjedis dhe në shëndetin e banorëve.
“Mbetjet e depozituara në fshatin tonë po na shkatërrojnë jetën,” thotë Ahmet Dulla, një banor 70-vjeçar i zonës.
“Në periudhë vere atyre u vihet flaka, ku si pasojë e djegies na krijohen shumë probleme derisa nuk marrin dot frymë. As bagëtitë nuk kemi se ku t’i kullosim, pasi përfundojnë te plehrat,” theksoi ai.
Agonia e krizës mjedisore është megjithatë e paqartë, në kushtet kur Bashkia e Kukësit ka në dispozicion një landfill të ri që nuk e përdor, ndërkohë që mban në sirtar një projekt edhe më ambicioz për menaxhimin e integruar rajonal të mbetjeve urbane.
Landfilli i Bozhës përfundoi në vitin 2022 përmes një investimi prej 270 mijë eurosh të financuar nga Ministria e Mjedisit, por vegjeton i pashfrytëzuar, edhe pse venddepozitimi aktual është përtej çdo parametri dhe kapaciteti.
Bashkia e Kukësit nuk iu përgjigj pyetjeve të BIRN për arsyet e mosshfrytëzimit të landfillit në Bozhë si dhe vonesat në realizimin e projektit rajonal për trajtimin e mbetjeve urbane deri në publikimin e këtij shkrimi. Ministria e Mjedisit dhe Agjencia Kombëtare e Ekonomisë së Mbetjeve, AKEM, nuk iu përgjigjën gjithashtu kërkesave për koment.
Projekte në sirtar
Prej dhjetorit të vitit 2020, tre bashkitë e qarkut Kukës kanë një plan të përbashkët për trajtimin e integruar të mbetjeve urbane, i cili parashikon deri në vitin 2030 ndërtimin e një landfilli në fshatin Pobreg, ndërtimin e dy stacioneve të transferimit si dhe mbylljen e gjashtë venddepozitimeve aktuale në Kukës, Has dhe Tropojë.
Në shtator të vitit 2023, këtyre planeve iu shtua edhe një projekt i Bashkimit Europian dhe i Agjencisë Franceze për Zhvillim, AFD, i cili parashikon që të mbështesë ekonominë qarkulluese të mbetjeve përmes një financimi prej 19 milionë eurosh në qarqet e Kukësit dhe Gjirokastrës.
Projekti parashikon që të përmirësojë kushtet e jetesës për 190 mijë banorë në Kukës dhe Gjirokastër përmes rritjes së riciklimit, ngritjes së landfilleve sipas standardeve të BE-së si dhe lehtësimin e menaxhimit të mbetjeve për të reduktuar ndotjen dhe emetimet e gazeve serrë.
Në gusht 2025, kryeministri Edi Rama dhe ish-ministrja e Turizmit, Mirela Kumbaro premtuan se ndërtimi i landfillit në fshatin Pobreg do të fillonte sa më parë.
Por projekti kundërshtohet nga banorët e fshatit, të cilët ankohen se vendimi është marrë pa konsultimin e tyre dhe përbën një rrezik të drejtpërdrejtë për ndotjen e ajrit, tokës dhe ujërave të tyre.
Kryeplaku i fshatit Pobreg, Hamit Dida i tha BIRN se komuniteti nuk është kundër zhvillimit, por kërkon transparencë dhe garanci për mbrojtjen e mjedisit.
“Ky projekt është vendosur pa dijeninë dhe miratimin tonë. Është një vendim që nuk merr parasysh interesin e banorëve dhe rrezikon jetën në këtë zonë,” tha Dida për BIRN.
“Ne kërkojmë garanci që ky projekt nuk do të ndikojë në mjedis dhe ndotje të tokës dhe ujërave,” shtoi ai.
Landfilli sanitar i Pobregut parashikohet të ketë një kapacitet prej 250 mijë m3 mbetje për 25 vjet. Sipas studimit të fizibilitetit, në funksion të këtij projekti do të ngrihen edhe dy stacione transferimi me kapacitet magazinimi 2-3 mijë ton në vit në Has dhe Tropojë.
Kryebashkiaku i Kukësit, Albert Halilaj u përpoq që të qetësonte banorët gjatë vitit të shkuar me deklaratën se landfilli “do të siguronte menaxhimin e sigurt dhe bashkëkohor të mbetjeve”.
Megjithatë, përfaqësues të tjerë të pushtetit vendor e shohin me dyshim një realizim të shpejtë të projektit.
“Nuk ka asnjë zhvillim rreth këtij projekti, është vetëm në kuadrin e fjalëve,” tha për BIRN Zenit Matmuja, kryetar i njësisë administrative Tërthore, ku bën pjesë fshati Pobreg.
“Unë si kryetar i Njësisë Administrative nuk jam i informuar për këtë problem, madje nuk di as vendin ku do të zbatohet projekti,” shtoi ai.
Ndotja e Fierzës
Liqeni i Fierzës u krijua në vitin 1978 pas ndërtimit të digës së hidrocentralit me të njëjtin emër, falë prurjeve të lumenjve Drini i Bardhë me origjinë nga Kosova dhe Drini i Zi me origjinë nga Maqedonia e Veriut.
Prurjet e mbeturinave nga të dy lumenjtë kontribuojnë në ndotjen e liqenit, duke mos lënë mbrapa edhe dëmin që shkaktohet nga rrjedhja e liksiviatës së fushës së mbetjeve në “Lamën e Fluturave”.
Derdhja e liksiviatës në liqenin e Fierzës vlerësohet se ka dëmtuar rëndë faunën dhe biodiversitetin në këtë basen ujor, përfshirë edhe zhdukjen e peshkut.
Hysen Manga, peshkatar prej 40 vitesh në këtë zonë, thotë se pothuajse e ka shmangur plotësisht hedhjen e grepave në anën e djathtë të urës së madhe.
“Në të gjithë zonën e Liqenit, në të djathtë të urës së madhe, tashmë peshkohet shumë rrallë për shkak të pakësimit të ndjeshëm të peshkut në këtë zonë si pasojë e derdhjes së ujërave të ndotura nga gropa e mbetjeve,” tha ai.
Në grykëderdhjen e Lumës në Fierzë, Oljam Dervishi, inxhinier mjedisi dhe drejtues i organizatës mjedisore, RESU, po monitoronte situatën e rënduar. Luma përshkon njësitë administrative të Shishtavecit, Zapodit dhe Topojanit, përpara se të derdhet në Fierzë në afërsi të ish-uzinës së bakrit.
“Gjendja është alarmante, por një pjesë e madhe e lumenjve tanë janë të ndotur njësoj,” tha Dervishi. “Kjo është si një hinkë për mbetjet, që më pas shkarkojnë në det,” përfundoi ai.
