Ka shumë për të thënë rreth vendimit të Shteteve të Bashkuara për të sulmuar Iranin – dhe mbi atë që mund të rrjedhë nga sulmet e përbashkëta amerikano-izraelite ndaj objektivave ushtarake dhe politike në të gjithë vendin. Fatkeqësisht, pak nga këto gjëra janë qetësuese.
Para së gjithash, kjo është një luftë e zgjedhur. SHBA-ja kishte mundësi të tjera politike në dispozicion. Diplomacia dukej se premtonte si një mjet për të parandaluar Iranin nga zhvillimi i armëve bërthamore. Presioni ekonomik i shtuar kishte potencialin me kalimin e kohës të përshpejtonte ndryshimin e regjimit.
Për më tepër, kjo është një luftë parandaluese, jo një luftë parandalimi. Irani nuk përbënte një kërcënim të menjëhershëm për interesat jetike të SHBA-së. Irani nuk ishte në prag të bëhej një shtet me armë bërthamore apo të përdorte armët që kishte kundër SHBA-së. Maksimumi, kërcënimi që paraqiste Irani ishte një kërcënim në zhvillim.
Ky dallim është i rëndësishëm. Një botë ku vendet besojnë se kanë të drejtën të ndërmarrin sulme parandaluese kundër atyre që i konsiderojnë kërcënim, do të ishte një botë me konflikte të shpeshta. Kjo është arsyeja pse veprime të tilla nuk kanë bazë sipas ligjit ndërkombëtar.
Presidenti amerikan, Donald Trump, ka zgjedhur një objektiv – ndryshimin e regjimit – që është më shumë politik sesa ushtarak. Por ndërsa forca ushtarake mund të shkatërrojë dhe të vrasë, vetë ajo nuk mund të sjellë ndryshimin e regjimit, i cili kërkon që regjimi të bjerë. Është e mundur që sulmi amerikan të shkaktojë largime nga lidershipi politik dhe forcat e armatosura të Iranit, por kjo nuk mund të konsiderohet e garantuar. Hamasi dhe Gaza janë një kujtesë se regjimet mund të përballojnë ndëshkim të jashtëzakonshëm dhe prapseprapë të kapen fort pas pushtetit. Dhe edhe nëse klerikët bien nga pushteti – ka raporte se Lideri Suprem Ayatollah Ali Khamenei është vrarë – forcat e sigurisë janë ndoshta më mirë të pozicionuara për të zënë vendin e tyre.
Sidoqoftë, përdorimi i forcës ushtarake për të vrarë udhëheqës të caktuar si një mënyrë për të shkaktuar ndryshim regjimi – një taktikë që shpesh quhet “prerje koke” – është e pamundur të ketë sukses në Iran, ku lidershipi është institucionalizuar që nga marrja e pushtetit pothuaj gjysmë shekulli më parë. Për më tepër, lidershipi ka pasur kohë për të përmirësuar planifikimin e pasardhësve gjatë javëve të fundit ndërsa mundësia e luftës rritej.
Gjatë ndërhyrjes së saj në Venezuelë në janar, administrata Trump u kufizua në zëvendësimin e një lideri (duke injoruar thuajse tërësisht opozitën e brendshme), ndërsa në pjesën më të madhe të botës, ajo ka shmangur nxitjen e demokracisë. Në rastin e Iranit, megjithatë, Trump ka bërë thirrje për ndryshim regjimi, por pa përgatitur terrenin për të. Opozita politike nuk është e bashkuar ose nuk funksionon si një qeveri në pritje, që do të thotë se nuk është në gjendje të pranojë largimet nga lidershipi, e jo më të ofrojë siguri.
Historia sugjeron se ndryshimi i regjimit kërkon një prani fizike, në terren. Ky është mësimi i nxjerrë nga Gjermania dhe Japonia pas Luftës së Dytë Botërore, dhe Panamaja, Iraku dhe Afganistani më vonë. Dhe edhe me një prani fizike, përpjekje të tilla shpesh dështojnë. Në Iran, pushtimi është i pakonceptueshëm, duke pasur parasysh madhësinë dhe aftësinë e vendit për të rezistuar.
Të gjitha këto tregojnë se administrata Trump ka zgjedhur ta realizojë qëllimin më ambicioz të politikës së jashtme me mjete të kufizuara. Duket se ajo ka refuzuar një luftë me objektiva të kufizuara, siç është dobësimi i kapaciteteve të njohura bërthamore dhe raketore të Iranit, edhe pse mund të pretendonte me bindje se i kishte arritur këto qëllime. Nëse ka një paralelizëm të fundit me atë që po ndodh në Iran, ai është Libia, ku pak më shumë se një dekadë më parë forcat perëndimore rrëzuan lidershipin duke përdorur forcën ajrore, por më pas u tërhoqën, duke e lënë vendin në kaos.
Në rastin e Iranit, duket se grumbullimi i një pranie ushtarake masive – atë që Trump e quajti një “armadë” – përfundoi duke vënë presion mbi administratën për të vepruar, sepse forcat amerikane nuk mund të mbaheshin në një gjendje të lartë gatishmërie në vend për një kohë të pacaktuar. Si rezultat, mjetet e politikës (forca ushtarake) mund të kenë luajtur një rol të madh në përcaktimin e qëllimeve të politikës, përkatësisht, vendimin për të sulmuar. Kjo, natyrisht, është e kundërta e mënyrës se si duhet të vendoset politika.
Duke bërë një hap pas, SHBA-ja ka zgjedhur edhe një herë një angazhim strategjik masiv në Lindjen e Mesme. Kjo bie ndesh me Strategjinë e Sigurisë Kombëtare të administratës Trump dhe me realitetin që sfidat më të mëdha për interesat e SHBA-së ndodhen në Evropë dhe Indo-Paqësor. Këtu paralelizmi është me Luftën e Irakut në 2003, një tjetër luftë parandaluese e zgjedhur në rajon që i kushtoi jashtëzakonisht shumë SHBA-së.
Populli amerikan nuk është i përgatitur për këtë luftë. As baza politike e Trump-it nuk është e përgatitur, sepse kjo do të trazojë tregjet, do të shkaktojë rritje të çmimeve të energjisë dhe mund të zgjasë për një kohë të gjatë. Aleatët e Amerikës janë gjithashtu të pakënaqur, pasi Irani tashmë ka sulmuar disa vende fqinje dhe mund të ndërmarrë hapa që u dëmtojnë ekonomitë. Trump nuk e përdori fjalimin e tij për Gjendjen e Kombit të martën mbrëma për të dhënë argumente për sulmin ndaj Iranit dhe pjesa më e madhe e deklaratës së tij menjëherë pas sulmit të së shtunës vuri në dukje veprimet e kaluara të Iranit dhe jo kërcënime të reja apo në zhvillim.
Është e mundur që bombardimi pa kosto i tre lokacioneve bërthamore iraniane vitin e kaluar dhe ndërhyrja më e fundit në Venezuelë e bënë Trump-in dhe ata përreth tij shumë të bindur se mund të arrijnë qëllime ambicioze me mjete të kufizuara dhe me një kosto të ulët. Ai mund të jetë tunduar gjithashtu të arrijë diçka historike – ndryshimin e regjimit në Iran – që u ka shpëtuar paraardhësve të tij. Ai mundet ende t’ia dalë mbanë. Por si rregull, ndryshimi i regjimit është më i lehtë të kërkohet sesa të realizohet me sukses. Ndërsa duhet vetëm një palë për të nisur një luftë, duhen dy palë për ta përfunduar atë. Tani Irani ka “të drejtën e votës” për të vendosur se sa i madh do të bëhet ky konflikt dhe sa gjatë do të vazhdojë ai.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Trump’s Risky war of Choice in Iran
