Më 8 mars, gratë në të gjithë Ballkanin Perëndimor dhe Turqinë dolën në rrugë për të kërkuar të drejtat e tyre, duke tërhequr vëmendjen ndaj pabarazive të vazhdueshme, diskriminimit dhe dhunës së përhapur me bazë gjinore dhe seksuale, përfshirë edhe në hapësirën digjitale.
Ato ngritën gjithashtu zërin kundër luftës, abuzimit dhe shtypjes, duke marshuar në solidaritet me luftërat për çlirim dhe kundër çdo sistemi që prodhon, riprodhon dhe mundëson shtypjen.
Megjithatë ato u përballën me valë sulmesh seksiste dhe dezinformimi me bazë gjinore në internet, simptomë e rritjes së lëvizjes antigjinore në rajon.
Mes shkurtit dhe fillimit të marsit 2026, monitoruesit e BIRN dokumentuan një sërë shkeljesh të të drejtave digjitale që synonin gratë në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi.
Në Shqipëri, portale online shënjestruan aktiviste feministe, duke përhapur pretendime të rreme për organizatoret dhe pjesëmarrëset në protestën e 8 marsit. Dezinformimi nxiti qindra komente me gjuhë urrejtjeje me bazë gjinore dhe homofobike të drejtuara ndaj aktivistëve LGBTQ+ dhe feministë. Monitorimi i BIRN tregon se këto sulme nuk janë të reja për aktivistët e shënjestruar.
Një raport i fundit i BIRN në Shqipëri analizon se si narrativat që shënjestrojnë identitetin, përfshirë gjininë, përkatësinë etnike apo orientimin seksual, po përdoren gjithnjë e më shumë në fushata dezinformimi për të thelluar polarizimin dhe për të minuar besimin.
Raporti e identifikon dezinformimin e bazuar në identitet si një tipar përcaktues të ekosistemit të informacionit në vend, i cili u përshkallëzua gjatë debateve për Ligjin për Barazinë Gjinore, kur narrativat dominuese dhe teoritë konspirative e paraqitën barazinë gjinore, dukshmërinë e komunitetit LGBTQ+ dhe të drejtat e pakicave si kërcënime ekzistenciale për shoqërinë shqiptare.
Në mënyrë të ngjashme, në Serbi, media proqeveritare e paraqiti protestën e 8 marsit jo si një demonstratë për të drejtat e grave, por si një tubim politik që promovonte kërkesat e opozitës, përfshirë thirrjet për zgjedhje parlamentare dhe shfaqjen e simboleve LGBTQ+ dhe antifashiste.
Protesta u paraqit si një keqpërdorim i Ditës Ndërkombëtare të Gruas dhe si një veprim që minonte rëndësinë e saj. Pretendimet e pjesëmarrëseve se të drejtat e grave në Serbi janë në rrezik u hodhën poshtë.
Ironikisht, ndërsa grave në rajon u thuhet se nuk kanë arsye të flasin, atyre u tregohet se si duhet të protestojnë, si nuk duhet të protestojnë dhe madje ndëshkohen për sfidën, siç tregojnë këto raste.
Dhuna dhe pabarazia me bazë gjinore janë të pamohueshme dhe u japin grave çdo arsye për të ngritur zërin dhe për të kërkuar ndryshim. Reagimi kundër tyre, që po organizohet gjithnjë e më shumë në një lëvizje antigjinore, ekspozon qëndrime të thella patriarkale dhe një shoqëri të parehatshme me gratë që flasin hapur.
Edhe gazetaret gra u shënjestruan. Gazetarja serbe Dejana Cvetkovic mori fyerje seksiste, kërcënime dhe ngacmime seksuale gjatë raportimit për një protestë në Surdulica, duke e detyruar të tërhiqej. Ajo u shënjestrua më tej nga një grup lokal në Viber që shpërndau profilin dhe fotografitë e saj, të ndjekura nga fyerje, kërcënime dhe thirrje për ta varur. Edhe gazetarja Jovana Gligorijevic mori fyerje dhe kërcënime.
Në Shqipëri, dy reportere investigative, Anila Hoxha dhe Klodiana Lala, u bënë objekt i një fushate shpifëse online që përdori gjuhë seksiste dhe etiketime denigruese pasi raportuan për korrupsionin dhe krimin e organizuar.
Sulmet u dënuan nga Shoqata e Gazetarëve të Shqipërisë dhe rrjeti SafeJournalists, të cilët theksuan se retorika shkonte shumë përtej kritikës legjitime dhe promovonte armiqësi me bazë gjinore.
Sulme të tilla nuk janë rastësore. Taktikat shpifëse me bazë gjinore synojnë të diskreditojnë gratë duke sulmuar identitetin e tyre dhe jo punën e tyre, për t’i heshtur dhe për t’i dekurajuar. Problemi nuk është i kufizuar në rajon. Globalisht, 73 për qind e gazetareve kanë përjetuar dhunë online, sipas një raporti të UN Women.
Në rajon, këto sulme shpesh përforcohen nga figura publike që marrin pjesë në delegjitimim. Në muajt e fundit, gazetarja shqiptare Klodiana Lala u kritikua publikisht nga Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, i cili e akuzoi për “padije”, “mungesë etike” dhe “dezinformim”, duke ilustruar se si pushteti politik mund të amplifikojë ngacmimin online dhe të normalizojë sulmet ndaj gazetareve.
Monitoruesit e të drejtave digjitale të BIRN raportuan gjithashtu një seri tjetër shkeljesh në fillim të shkurtit, që synonin aktorë antikorrupsion, media të pavarura dhe aktivistë mjedisorë, duke rikthyer një model që përsëritet muaj pas muaji, ku hapësirat digjitale përdoren sistematikisht për të frikësuar, diskredituar dhe heshtur ata që kërkojnë llogari nga pushteti.
Kur imazhet intime bëhen armë
Disa raste të abuzimit seksual përmes imazheve u regjistruan muajin e kaluar nga monitoruesit e BIRN, duke treguar se si përmbajtja private përdoret si armë për të frikësuar, shantazhuar dhe kontrolluar gratë.
Këto raste pasqyrojnë një model më të gjerë global. Në botë, 67 për qind e grave dhe vajzave kanë përjetuar dhunë me bazë gjinore të lehtësuar nga teknologjia, ndërsa një në tre gra ka përjetuar dhunë fizike dhe/ose seksuale të paktën një herë në jetën e saj.
Dimensioni digjital i këtyre krimeve e shumëfishon ndikimin e tyre. Kur përmbajtja intime shpërndahet online, është jashtëzakonisht e vështirë të kontrollohet ose të hiqet, veçanërisht në kontekste ku mungon përgjegjshmëria e platformave dhe mekanizmat e zbatimit.
Viktimat përballen me dëme psikologjike afatgjata, dëmtim reputacioni dhe stigmatizim shoqëror – faktorë që autorët shpesh i shfrytëzojnë për të detyruar viktimat të nënshtrohen dhe që njëkohësisht i dekurajojnë ato të raportojnë abuzimin.
Gratë në jetën publike janë veçanërisht të cenueshme ndaj kësaj forme dhune digjitale, e cila po përdoret gjithnjë e më shumë si mjet kontrolli politik dhe shoqëror.
Në Serbi, një listë e koalicionit opozitar Ujedinjeni za Kulu raportoi se të paktën 14 gra politikisht aktive nga komuna veriore e Kulës morën kërcënime në Instagram, përfshirë shantazh dhe paralajmërime se fotografi intime do të publikoheshin.
Në Mal të Zi, video intime të ish-sekretares së shtetit Mirjana Pajkovic u shpërndanë fillimisht përmes aplikacioneve private të mesazheve dhe më pas në platformën X, duke çuar përfundimisht në dorëheqjen e saj.
Në Shqipëri, në shkurt, policia arrestoi një burrë që dyshohet se kishte tentuar të zhvaste 100 mijë euro nga një grua 26-vjeçare duke kërcënuar se do të publikonte foto dhe video intime të saj.
“Vlerat familjare” përdoren për të kontrolluar gratë
Ndonjëherë vetë shtetet veprojnë si zbatues të kontrollit gjinor mbi hapësirat digjitale.
Në shkurt, autoritetet turke ndaluan 17 krijues përmbajtjeje për të rritur nga platforma OnlyFans, e cila është e ndaluar zyrtarisht në vend.
Krijuesit u akuzuan për shpërndarje të “fotove dhe videove të turpshme kundrejt pagesës” dhe për shkelje të të ashtuquajturave “vlera familjare”.
Synimi i krijuesve të përmbajtjes për të rritur në Turqi pasqyron një model më të gjerë të përdorimit të moralit dhe “vlerave familjare” për të kontrolluar gratë dhe personat LGBTQ+.
Ndërkohë, kritikët nga shoqëria civile argumentojnë se kjo formë pune shpesh u ofron grave pavarësi ekonomike dhe autonomi personale.
Fronti i ri i pabarazisë gjinore
Rastet e dokumentuara në shkurt dhe në fillim të marsit rikonfirmojnë një problem strukturor: dhuna me bazë gjinore po zhvendoset gjithnjë e më shumë në hapësirat digjitale, ku është më e vështirë të rregullohet dhe më e lehtë të amplifikohet.
Përgjegjshmëria e dobët e platformave, reagimet e ngadalta ligjore dhe stigma sociale e vazhdueshme i lënë viktimat me pak mundësi mbrojtjeje.
Ky tension është i dukshëm në të gjithë Europën Juglindore, ku grupet feministe që shënuan Ditën Ndërkombëtare të Gruas u përballën me valë sulmesh seksiste, ngacmimesh online dhe dezinformimi me bazë gjinore.
Ndërsa gratë në rajon ngrihen për të kërkuar të drejtat dhe ndryshimin, shoqëritë patriarkale reagojnë gjithnjë e më shumë me kundërshtim, duke mobilizuar lëvizje antigjinore për të heshtur zërat e tyre.
Për të mirën e të gjithëve, gratë nuk duhet të heshten.
