Që kur u rikthye në detyrë vitin e kaluar, presidenti amerikan Donald Trump ka urdhëruar sulme ushtarake nga Karaibet dhe Paqësori lindor deri në Afrikë dhe Lindjen e Mesme, duke shënjestruar anije të dyshuara për trafik droge dhe grupe të dyshuara terroriste. Ai ka sulmuar Venezuelën dhe ka rrëmbyer udhëheqësin e saj, Nicolas Maduro. Gjithashtu, ai është bashkuar me Izraelin në një sulm në shkallë të gjerë kundër Iranit, që përbën një përshkallëzim të madh nga sulmet e vitit të kaluar, të cilat supozohej se “shkatërruan plotësisht” objektet bërthamore të vendit. Ndërkohë, ai po e shtrëngon gjithnjë e më shumë lakun rreth Kubës, me shpresën se kriza humanitare që do të rezultojë do të hapë rrugën për një “marrje miqësore” të ishullit nga Shtetet e Bashkuara.
Ndërsa Trump vepron me përbuzje të hapur për të drejtën ndërkombëtare, Kina po mban shënime. Modeli i Kubës, në veçanti, ofron një plan të dobishëm që presidenti kinez Xi Jinping mund ta përdorë në ndjekjen e “misionit të tij historik” për “ribashkimin” me Tajvanin. Ky është një demonstrim i drejtpërdrejtë se si një superfuqi mund ta mbytë ekonomikisht një vend derisa ai të dorëzohet.
Shoqëritë moderne varen nga disa sisteme kritike si ushqimi, uji, transporti dhe komunikimet. Por një sistem sundon mbi të gjitha: energjia. Energjia elektrike fuqizon pompat e ujit, frigoriferët, kujdesin shëndetësor, rrjetet digjitale dhe prodhimin industrial e bujqësor. Sapo rrjeti elektrik fillon të dështojë, edhe të gjitha sistemet e tjera kritike fillojnë të dështojnë – dhe bashkë me to edhe stabiliteti shoqëror. Kjo i bën vendet që varen shumë nga karburantet e importuara për prodhimin e energjisë elektrike thelbësisht të cenueshme.
Për Kubën, e cila prej kohësh ka qenë e varur kryesisht nga nafta e blerë nga Venezuela dhe Meksika, Trump e ka shfrytëzuar këtë dobësi duke vendosur një bllokadë të plotë mbi dërgesat e karburantit. Miliona njerëz kanë humbur aksesin në energji elektrike. Stacionet e pompimit të ujit janë mbyllur. Traktorët dhe kamionët e shpërndarjes qëndrojnë pa lëvizur, duke çuar në rritje të çmimeve të ushqimit, mungesa ushqimore dhe shtim të urisë. Spitalet përpiqen të funksionojnë mes ndërprerjeve të herëpashershme të energjisë.
Vuajtja është vetë qëllimi: është mekanizmi që Trump po përdor për të ushtruar presion mbi regjimin, rënia e të cilit, sipas tij, është e afërt.
Për Xi-n, një rrethim i tillë shtërngues ndaj Tajvanit mund të jetë më tërheqës sesa një pushtim amfib në shkallë të plotë përtej Ngushticës së Tajvanit, i cili do të ishte i mbushur me sfida logjistike dhe ka shumë të ngjarë të përfshinte edhe Shtetet e Bashkuara dhe Japoninë. Në vend që të lëshojë raketa mbi Taipei ose të sulmojë plazhet e Tajvanit, Kina mund të shpallë një karantinë detare ose një regjim inspektimi doganor rreth ishullit, ku anijet e rojës bregdetare kineze do të ndalonin cisternat që shkojnë drejt porteve tajvaneze për “kontrolle sigurie” ose “operacione anti-kontrabandë”.
Edhe ndërprerje modeste mund të krijonin shpejt pengesa në furnizim. Duke qenë se Tajvani e importon pothuajse të gjithë karburantin e tij (kryesisht gaz natyror të lëngëzuar) dhe mban rezerva vetëm për rreth dy javë, një radhë cisternash LNG që presin në det të hapur mund të shkaktonte mungesa të mëdha zinxhir brenda pak javësh. Ashtu si Kuba, Tajvani do të përballej me ndërprerje të energjisë elektrike, të cilat do të prishnin sistemet e ujit dhe të kujdesit shëndetësor. Prodhimi industrial, përfshirë fabrikat e gjysmëpërçuesve që fuqizojnë ekonominë digjitale globale, do të ndalonte pothuajse plotësisht. Qëllimi nuk do të ishte dorëzimi i menjëhershëm, por lodhja graduale.
Ky gradualizëm është thelbësor. Një akt i vetëm dramatik do ta trondiste sistemin ndërkombëtar, duke i detyruar të tjerët të reagojnë. Por një rritje e qëndrueshme e “inspektimeve rutinë” të anijeve, që prodhojnë vonesa gjithnjë e më të gjata dhe përshkallëzim të vështirësive ekonomike dhe sociale, nuk ofron një moment kaq tronditës. Çdo hap duket i pamjaftueshëm për të justifikuar një përgjigje të madhe ushtarake. Kjo nuk është një risi e Trump-it: Xi është mjeshtër i taktikave të tilla, të cilat i kanë mundësuar të arrijë fitime të mëdha strategjike – si në Detin e Kinës Jugore dhe në Himalaje – pa shkrepur asnjë plumb.
Në rastin e Tajvanit, Kina mund të presë thjesht derisa kriza ekonomike dhe humanitare që ka krijuar të bëhet mjaftueshëm e rëndë për të justifikuar ndërhyrjen për të “stabilizuar ishullin” dhe për të “shpëtuar popullin e tij”. Ashtu si me “marrjen miqësore të pushtetit” nga Trump, e cila e bën shtrëngimin gjeopolitik të tingëllojë si një ristrukturim korporativ, logjika është ajo e një skeme zhvatjeje: krijo problemin dhe pastaj ndërhy për ta “zgjidhur” atë.
E gjithë kjo mund të zhvillohet nën një mjegull paqartësie ligjore. Ndërsa një bllokadë formale detare do të konsiderohej një akt lufte sipas së drejtës ndërkombëtare, një regjim karantine ose inspektimi mund të paraqitej si zbatim i ligjit dhe jo si veprim ushtarak. Qeveria kineze – e cila këmbëngul se Tajvani është një provincë kineze, jo një shtet sovran – ka shumë gjasa t’i paraqesë inspektimet detare si një çështje të brendshme zbatimi administrativ.
A do të rrezikonin Japonia dhe Shtetet e Bashkuara një luftë me një fuqi të madhe bërthamore dhe me shpenzuesin e dytë më të madh ushtarak në botë për veprime që portretizohen si zbatim i rregullave doganore? A do të dëshironin ato të merrnin përgjegjësinë për një Tajvan të zhytur në krizë? Përgjigjja mund të jetë jo, veçanërisht në një kohë kur SHBA-ja po humbet jetë dhe pasuri për shkak të aventurave ushtarake gjithnjë e më të shumta të Trump-it jashtë vendit.
Vendet e tjera do të kishin edhe më pak gjasa të hidheshin në mbrojtje të Tajvanit. Ashtu si SHBA-ja po përdor kërcënimet me tarifa për të penguar vende të treta, si Meksika, të furnizojnë Kubën me naftë, Kina mund të shfrytëzojë rolin e saj qendror në tregtinë globale dhe kontrollin e saj mbi furnizimet me metale të rralla për të penguar kundërshtimin ndaj një rrethimi të Tajvanit.
Fuqitë e mëdha e studiojnë njëra-tjetrën nga afër. Ajo që funksionon për njërën bëhet model për të tjerat, tani dhe në të ardhmen. Në këtë kuptim, ajo që po ndodh me Kubën nuk është një tragjedi e vetme; është një provë dhe një test. Nëse bota qëndron në heshtje ndërsa Trump-i mbyt Kubën, me 11 milionë banorët e saj, Xi do të shohë pak arsye për të mos zbatuar të njëjtën strategji kundër 23 milionë tajvanezëve.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Trump Is Showing China Hoë to Seize Taiwan
