Shkallët e jashtme të Pallatit të Kongreseve u veshën me tapet të kuq, ndërkohë që simboli i shqiponjës dykrenare në murin ballor mikpret dhjetra shqiptarë që jetojnë në vende të ndryshme të botës, të ftuar në aktivitetin e qeverisë të njohur si Samiti i Diasporës.
Ky është samiti i katërt që qeveria organizon në harkun kohor të 10 viteve, pa pasur një bilanc të qartë mbi përfshirjen reale të diasporës në zhvillimin e vendit.
Samiti nisi të martën me fjalën e kryeministrit Edi Rama, i cili u bëri thirrje emigrantëve që të kthehen dhe të investojnë në zonat e origjinës, duke përdorur mekanizmin ligjor ‘Paketa e Maleve”. Në panele, ministrat dhe funksionarët e lartë shtetërore bënë ftesa për përfshirje në projekte inovative apo në investime strategjike.
Megjithatë, disa prej pjesmarrësve nga diaspora i shohin me mosbesim samite të tilla, ku diaspora përdoret si fasadë.
“Narrativa e bukur, po mungojnë aktorët kryesorë, që janë Diaspora,” tha Eva Baçi, një juriste që jeton dhe punon në Bolonja të Italisë, duke marrë fjalën për pyetje në një prej paneleve.
Ajo protestoi për organizimin e paneleve vetëm me politikanë dhe shfrytëzimin e diasporës vetëm për statistikë dhe jo si potencial real për zhvillimin e vendit.
Edhe të pranishëm të tjerë po u shfaqën mosbesues ndaj premtimeve, ndërsa Diaspora për Shqipërinë e Lirë – një nga organizatat që udhëhoqi fushatën për votën e diasporës refuzoi pjesëmarrjen, duke e konsideruar samitin “të mbështjellë me retorikë patriotike, por i zbrazët në përmbajtje dhe thelb”.
Nador Bakalli, një shqiptar që jeton në Kanada dhe aktivist i organizatës “Diaspora për Shqipërinë e Lirë”, i tha BIRN se strategjitë e shpallura të qeverisë shqiptare kanë një ndikim “kryesisht simbolik dhe propagandistik, jo institucional”.
Sipas tij, pas kaq shumë vitesh dhe disa samitesh, mungon ende një produkt real dhe i matshëm për diasporën.
“Pavarësisht retorikës për ‘rol strategjik’, diaspora vazhdon të mos ketë përfaqësim politik real, ndërsa në praktikë, ajo trajtohet si burim remitancash dhe jo si partner në vendimmarrje kombëtare,” tha Bakalli.
Sipas tij, samitet janë kthyer në “instrument pastrimi për imazhin qeveritar”, me shpenzime të konsiderueshme për skenografi dhe organizim, por që i mungojnë platformat që prodhojnë politika konkrete për përfshirjen e diasporës në jetën publike dhe ekonomike të vendit.
Samiti i parë për Diasporën u mbajt në fund të vitit 2016, ndërsa pas zgjedhjeve të 2017-ës, kryeministri Edi Rama vendosi t’i dedikojë punëve të Diasporës një ministër shteti, dikaster të cilin e shkrimi në mandatin e tretë duke e lënë organizimin në duart e një agjencie në varësi të Ministrisë së Jashtme. Axhendat e deklaruara të këtyre samiteve kanë kryesisht fokus në nxitjen e përfshirjes së emigrantëve në jetën shoqërore, ekonomike dhe institucionale të vendit
Në zgjedhjet e fundit parlamentare, shqiptarëve që jetojnë jashtë iu dha për herë të parë e drejta për të votuar, ndërsa rezultatet treguan për një votë masive për mazhorancën socialiste në pushtet me akuzat e opozitës për patronazhim të votës nëpërmjet përdorimit të administratës publike.
Të dhënat e fundit të Institutit të Statistikave të bazuara në vlerësime të tërthorta sugjerojnë se rreth 2.25 milionë shqiptarë jetojnë jashtë vendit, ose thuajse 49% e shtetasve shqiptarë gjithsej. Shifrat e censusit të fundit sugjeronin se gati gjysmë milioni shqiptarë ishin larguar nga Shqipëria në 12 vite e fundit.
Për Ermal Hasimen, pedagog i Shkencave Politike, këtu qëndron dhe kontradikta mes asaj që qeveria bën dhe asaj që thotë për Diasporën.
“Edi Rama aq shumë e do Diasporën saqë është kontributori kryesor i krijimit të Diasporës që prej fillimit të qeverisjes së tij, duke e shtuar diasporën me 1 milion,” tha Hasimja për BIRN.
Ai vlerëson se përfshirja e diasporës nuk bëhet me samite dhe ministri, por me krijimin e kushteve konkrete.
“Askush nuk kthehet në atdhe prej samitit, por mund të kthehet nëse Shqipëria bëhet një vend normal,” theksoi Hasimja.
