Kuvendi i Shqipërisë censuroi fjalimin në gegnisht të deputetes Marjana Koçeku (PS), duke e transkriptuar atë në standardin zyrtar të gjuhës shqipe, bëhet e ditur nga leximi i procesverbalit të seancës së 14 prillit.
Pyetur nga BIRN, Kuvendi bëri të ditur se administrata e konsideron “detyrim përdorimi i shqipes standarde” dhe se ndjen gjithashtu detyrim respektimin e plotë të rregullave për Drejtshkrimin e Gjuhës Shqipe.
Koçeku, e cila u zgjodh deputete nga listat e mbyllura të Partisë Socialiste në Qarkun Shkodër në zgjedhjet e vitit të kaluar, tërhoqi vëmendjen dhe shkaktoi debat në fjalimin e 14 prillit, jo për çfarë tha, por për mënyrën se si e tha. Fjalimi i saj, i cili lavdëronte politikat e Partisë Socialiste për zhvillimin e vendit, veçanërisht të zonave malore të veriut, nga ku Koçeku vjen, u mbajt në dialektin gegë ndërsa Koçeku iu përgjigj kritikave për përdorimin e dialektit përkundrejt gjuhës zyrtare duke deklaruar se “gegnishtja jeme âsht politike”.
Debati i shkaktuar nga përdorimi i gegnishtes në parlament tërhoqi opinione të kundërta, disa duke e kritikuar dhe disa duke e lavdëruar.
Por nëse media audiovizive regjistroi dhe debatoi gegnishten e Koçekut, dokumentet e Kuvendit të Shqipërisë nuk regjistruan asgjë. Nëse, pas njëqind vjetësh, dikush do të gjejë interesante të lexojë debatet parlamentare të kohës sonë, ai do të gjejë deputeten Koçeku duke folur në standardin zyrtar.
Pyetur nga BIRN, Kuvendi i Shqipërisë tha se “procesverbali i seancës plenare është dokument zyrtar, i cili, përveçse publikohet në faqen zyrtare të Kuvendit, është pjesë e fondit të Arkivit të Dokumentacionit Parlamentar, me vlerë ruajtjeje të përhershme. Si në çdo dokument zyrtar është detyrim përdorimi i shqipes standarde, duke respektuar rregullat e Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe.”
Për më tepër, sipas kuvendit, “duke qenë se në Kuvendin e Shqipërisë deputetët përfaqësojnë zona të ndryshme krahinore (me dialektet përkatëse), respektimi i normës standarde të gjuhës garanton respektimin e një detyrimi tjetër të institucionit: informimin e publikut për veprimtarinë parlamentare, me një gjuhë të qartë dhe të kuptueshme nga të gjithë.”
Administrata bëri të ditur gjithashtu se një deputet ka të drejtë të kërkojë korrigjimin e procesverbalit vetëm për gabime të mundshme në përmbajtje, por jo sa i përket përdorimit të dialekteve në komunikimin politik.
Gjuha shqipe e folur dhe e shkruar u zhvillua gradualisht përgjatë gjysmës së dytë të shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe gjysmës së parë të shekullit të njëzetë me përdorimin e lirë të dialekteve përbërëse, qoftë në përdorimin e përditshëm të gjuhës së folur, qoftë në letërsi apo në dokumentet zyrtare.
Toskërishtja mori epërsi pas vendosjes së Regjimit Komunist në vitin 1945 ndërsa përdorimi i dialekteve, në arte apo në dokumente zyrtare, u ndalua tërësisht pas vitit 1972.
Gjatë regjimit komunist, të folurit në dialekt u stereotipizua si prapambetje apo injorancë.
Në vitin 2022, Akademia e Shkencave shpalli në praktikë vijimin e ndalimit të dialekteve në një konferencë, në të cilën, kryetari Skënder Gjinushi citoi në mbrojtje të argumentit të vet një shkrim sarkastik dhe iu referua një libri shkencor që në fakt nuk ekziston.
Statusi i gegnishtes dhe i dialekteve të tjera vijon të jetë i paqartë dhe refuzimi i Kuvendit të Shqipërisë për të regjistruar në procesverbal fjalën e Koçekut sugjeron se gegnishtja mbetet, edhe zyrtarisht, e paligjshme.
