Një nismë ligjore për financimin e partive e prezantuar si punë konsensuale nga ekspertë të komisionit bipartizan për Reformën Zgjedhore u prit me kritika dhe sugjerime shtesë nga përfaqësues të shoqërisë civile gjatë një seance dëgjimore të mërkurën në këtë komision.
Draft-projektligji i hartuar në kuadër të reformës së re zgjedhore synon të vendosë një bazë të re ligjore për financimin, administrimin, kontrollin, raportimin dhe transparencën, për të ardhurat dhe shpenzimet që realizojnë partitë politike gjatë vitit kalendarik dhe jashtë fushatës zgjedhore.
Projektligji parashikon mekanizma të publikimit të të dhënave financiare në platformën elektronike të dedikuar në KQZ për të lejuar gjurmimin e transaksioneve nga publiku dhe zgjeron kompetencat e këtij institucioni për verifikim të thelluar të këtyre raportimeve.
Në fushën e kufizimeve mbi burimet e financimit ndalohen financimet nga subjekte të huaja, entitete me kontrata publike, persona me rekorde të caktuara kriminale, dhurime anonime, etj..
Neni i ndalimeve konsiderohet si një nen me rëndësi thelbësore për parandalimin e ndikimit të paligjshëm dhe ruajtjen e pavarësisë politike, sipas relacionit shoqërues të nismës.
Në listën e burimeve të lejueshme përfshihet kuotat e anëtarësisë, dhurimet, financimin nga buxheti i shtetit, huatë dhe të ardhura të tjera të ligjshme, ndërsa për fshehje të financimeve parashikohen gjoba administrative.
Por, për organizatat e shoqërisë civile që monitorojnë proceset zgjedhore dhe kanë qenë pjesë e tryezave për hartimin e këtij projektligji dispozitat e hartuara nga komisioni nuk I zgjidhin problematikat reale të fshehjes së burimeve në financimin e partive politike, kryesisht për periudhën zgjedhore dhe nuk ofrojnë mekanizmi kontrolli dhe parandalimi efikase për këtë gjë.
“Jemi duke bërë një ligj që rregullon financimin vetëm jashtë periudhave zgjedhore, ndërsa Kodi Zgjedhor ka pjesën për zgjedhjet, pra po ecim me një qasje fragmentare për rregullimin e financimit të partive politike”- tha në komision Vildan Plepi nga Instituti Demokratik Amerikan (NDI).
Plepi ofroi rekomandimet e organizatës për një rregullim në kohezion të kornizës ligjore të çështjes së financimit të partive. Ai po ashtu shprehu rezerva për formulimet e ofruara nga draft-projektligji i komisionit për kontrollin e këtyre financimeve dhe rolit të institucioneve në parandalimin e financimeve të huaja apo nga para të pista.
“Mbikëqyrja institucionale ka nevojë të zgjerohet përtej KQZ-së”- tha ai duke shtuar se, “mungon një kornizë ligjore që t’i mundësonte dhe detyronte institucionet që të bashkëpunonin për parandalimin e parasë së pisët apo ndikimin e huaj”
Kritikat ndaj dispozitave të reja ligjore u përforcuan edhe nga Afrim Krasniqi nga Instituti për Studimeve Politike, i cili tha se organizata e tij kishte depozituar me shkrim në komision 22 rekomandime për të gjithë nenet që kanë problematika.
Krasniqi u tha deputetëve se drafti i tyre në thelb nuk përmbushte detyrimin kushtetues për transparencën e financave të partive politike dhe po ashtu nuk ofronte zgjidhje për problematikat kryesore të hasura në proceset e fundit zgjedhore në vend si; përdorimin e burimeve shtetërore dhe burimet me origjinë kriminale në fushatat zgjedhore.
Ai po ashtu tha se ishte skeptik për mekanizmin shtetëror të parashikuar për kontrollin e financave. “Nuk mendoj se KQZ ka aftësinë për ta bërë”- tha ai, duke sugjeruar si zgjidhje më efektive kontrollin nga një organ i specializuar, si Kontrolli i Lartë i Shtetit.
Krasniqi sugjeroi po ashtu që sanksionet të ishin më efektive dhe të ofrohet një mekanizim për verifikimin e financimeve nga Diaspora.
Nga ana tjetër Komiteti Shqiptar i Helsinkit vuri në dukje se komisioni parlamentar kishte anashkaluar sugjerimet e mëparshme të shoqërisë civile në hartimin dhe relacionin e draftit ligjor dhe nuk referonte rezolutën e fundit të Kombeve të Bashkuara kundër Korrupsionit mbi financimin politik.
Drejtoresha ekzekutive e KSHH-së, Erida Skëndaj, tha se drafti i paraqitur kërkonte qartësim, plotësim ose rishikim për të garantuar zbatim efektiv dhe për të shmangur paqartësi interpretative.
Sipas Skëndaj, praktikat e shteteve anëtare të Këshillit të Evropës tregojnë se kontrolli financiar i partive politike duhet të jetë i vazhdueshëm dhe periodik, dhe jo i kufizuar vetëm në periudhat zgjedhore. “Në këtë drejtim, projektligji mund të përforcojë mekanizmat e monitorimit të rregullt”- shtoi ajo.
Përfaqësues nga organizata të tjera të shoqërisë civile shprehën qëndrimet e tyre duke kërkuar përmirësim të mëtejshëm të draftit ligjor duke vënë po ashtu theksin tek nevoja për harmonizimin e ligjeve që prekin financimin dhe rregullimin e partive politike dhe të financimeve në fushata zgjedhore.
Valbona Kuko nga Fondacioni Westminster për Demokraci theksoi se ishte e nevojshme një reformë më gjithëpërfshirëse ligjore, si hartimi i një ligji të ri për partitë politike ku mund të përfshihej dhe financimi i tyre.
