Qytezat arbëreshe pranë Palermos, në Itali, kanë shtuar numrin e veprimtarive gjatë gjithë vitit, në përpjekje për të tërhequr sa më shumë turistë, kryesisht shqiptarë nga Shqipëria dhe Kosova.
Autoritetet lokale janë mbështetur edhe nga banorët vendas, të cilët, krahas hapjes së vendeve të reja të punës, po rikthejnë traditat e paraardhësve të tyre, të vendosur në gadishullin italik 5-6 shekuj më parë.
Banorët dhe drejtuesit e pesë qytezave arbëreshe në perëndim të Siçilisë mendojnë se vendosja e dy linjave ajrore “low cost” nga Tirana dhe Prishtina drejt Palermos do të mundësonte udhëtime të drejtpërdrejta.
Roberto Ferrara, një aktivist italian në mbështetje të çështjes shqiptare, tha për BIRN se linja aktuale ajrore nga Tirana të lidh vetëm me Catanian, rreth tri orë larg Palermos dhe qytezave arbëreshe pranë tij.
“Unë udhëtoj disa herë në vit drejt Tiranës dhe më shumë kohë kërkon rruga me makinë nga Palermo drejt aeroportit të Catanias,” shtoi Roberto, i cili merr pjesë rregullisht në festat e organizuara nga “Hora Arbëreshe” në Piana degli Albanesi.
Qyteza me 6.200 banorë, rreth 25 kilometra larg kryeqendrës së Siçilisë, tashmë ka krijuar një emër të mirë për mikpritjen dhe për festat me karakter patriotik e fetar që organizon gjatë vitit.
“Vitet e fundit, numri i vizitorëve në Piana është rritur ndjeshëm. Rreth 400 turistë, kryesisht nga Italia, Shqipëria dhe Kosova, iu bashkuan në prill festës së Shën Gjergjit, shenjti mbrojtës i qytezës,” tha për BIRN kryebashkiaku i Piana-s, Rosario Peta.
Sipas tij, turistët shqiptarë kanë treguar interes të madh për të vizituar monumentin e Skënderbeut, i vendosur në sheshin kryesor dy vjet më parë.
Kryebashkiaku Peta, njëkohësisht anëtar i Këshillit Koordinues të Diasporës, tha se ky këshill e ka mbështetur kërkesën publike për linja ajrore nga Tirana dhe Prishtina drejt Palermos, çka sipas tij do t’i japë një impuls të ri turizmit drejt qytezave arbëreshe.
Arbëreshët janë pasardhësit e shqiptarëve që u vendosën në Italinë e Jugut mes shekujve XV dhe XVI, kryesisht pas vdekjes së Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe pushtimit osman të trojeve shqiptare.
Të përqendruar kryesisht në Siçili, Kalabri dhe rajone të tjera të jugut italian, ata kanë ruajtur për më shumë se pesë shekuj gjuhën arbëreshe, ritin bizantin, kostumet tradicionale dhe zakonet kulturore shqiptare.
Komunitetet arbëreshe konsiderohen sot një urë e rëndësishme kulturore mes Shqipërisë dhe Italisë, ndërsa shumë prej qytezave të tyre janë kthyer në destinacione turistike për vizitorët e interesuar pas historisë dhe trashëgimisë shqiptare.
Dhimitër Stefa, një këngëtar nga Durrësi, tha për BIRN se ka marrë pjesë në një nga festat lokale, “ku bashkë me kolegë të tjerë nga Shqipëria u mrekulluam nga organizimi dhe kostumet karakteristike të grave dhe vajzave vendase”.
Veli Berisha, një inxhinier kosovar në Bernë të Zvicrës, vazhdon të shkojë shpesh në Piana degli Albanesi, njësoj si në periudhën kur ishin mbledhur fonde për realizimin e monumentit të Skënderbeut nga skulptori Gëzim Muriqi.
“Ne e ndiejmë veten si në shtëpi,” tha për BIRN Berisha, një nga drejtuesit e “Horës së Skënderbeut”, duke theksuar se një linjë ajrore nga Prishtina do t’i shërbente njohjes së ndërsjellë mes shqiptarëve dhe arbëreshëve.
Njësoj si 43-vjeçari kosovar, edhe Giorgio Cuccia, aktivist për promovimin e qytezës arbëreshe, tha për BIRN se gjatë vitit në sheshet dhe teatrin e Piana-s janë programuar 6-7 festa me pjesëmarrje të gjerë. Njëra prej tyre, si festë e përvitshme, i kushtohet ditës së themelimit të qytezës, më 30 gusht 1488.
Thuajse në të njëjtën periudhë u formuan edhe qytezat e tjera arbëreshe në pjesën perëndimore të Siçilisë: Santa Cristina Gela, Contessa Entellina, Mezzojuso dhe Palazzo Adriano.
Së bashku me arbëreshët që jetojnë në Palermo, numri i përgjithshëm i arbëreshëve në këtë zonë i kalon 30 mijë banorët.
Palazzo Adriano ka fituar famë edhe për shkak të xhirimeve të filmit Nuovo Cinema Paradiso nga regjisori Giuseppe Tornatore.
Edhe në këtë qytezë vizitat e turistëve janë të shpeshta, ndërsa kalendari i festave në sheshin e madh të qytetit mbetet i pasur gjatë gjithë vitit,” përfundoi Giaccomo Cuccia, kryetar i klubit “Skënderbeu”.
