Me mijëra vepra arti u zhdukën nga koleksionet boshnjake gjatë dhe pas luftës dhe autoritetet nuk po bëjnë mjaftueshëm për të luftuar tregtimin e paligjshëm të tyre, thonë ekspertët.
“Me mijëra vepra arti u grabitën” gjatë luftës dhe krimet vazhduan edhe pas konfliktit, tha për BIRN Denan Jusufoviç, drejtori i Qendrës Boshnjake Kundër Trafikimit në Veprat e Artit, një OJQ që po kryen fushatë për një mekanizëm kombëtar për të ndaluar tregtimin e jashtëligjshëm të artit.
Nuk ka të dhëna të sakta për këtë problem, por një numër i madh veprash arti janë vjedhur nga koleksione private dhe publike, tha Jusufoviç.
“Rreth 1,500 punime janë vjedhur vetëm nga Shoqata Boshnjake i Artistëve Vizualë, rreth 45 të tjera nga Galeria Ndërkombëtare e Portreteve të Tuzlës,” shtoi ai duke marrë këto raste si shembull.
Strajo Krsmanoviç, drejtori i Galerisë Kombëtare të Arteve në Bosnje, tha për BIRN se muzeu ishte ankuar për zhdukjen e rreth 50 portreteve në vitin 1993, por, deri më tani, asnjë nuk është gjetur.
“Fillimisht, e denoncuam vjedhjen në vitin 1993 dhe së fundmi e kemi rinovuar ankesën tonë tek autoritetet në kantonin e Sarajevës. Ne e dimë që Interpoli po punon gjithashtu për këtë çështje, por deri më tani, nuk ka pasur asnjë rezultat,” tha Krsmanoviç.
Ai tha gjithashtu se njerëzit që trafikonin vepra arti gjatë luftës nuk mund të ndiqen më penalisht, sepse krimi e ka kaluar statutin e limitimeve.
“Megjithatë, shqetësimi ynë kryesor nuk është të ndëshkojmë këta kriminelë, por të rimarrim mbrapsht veprat tona të artit,” tha Krsmanoviç.
“Ne po kërkojmë të krijohet një sistem efikas për identifikimin dhe gjurmimin e këtyre veprave, në mënyrë që të bëhet e pamundur shitja e tyre dhe prandaj, kushdo që i ka ato tani do të stimulohet që t’i rikthejë ato,” shtoi Krsmanoviç.
Muajin e kaluar, 44 portrete që u zhdukën nga Muzeu i AVNOJ (Këshilli Antifashist për Çlirimin e Jugosllavisë) në qytetin boshnjak Jajce, u dërguan në ambasadën boshnjake në Beograd nga një individ anonim.
“Ndoshta ka qenë rasti i dikujt që s’ka mundur t’i shesë më këto portrete,” tha Krsmanoviç.
Jusufoviç u shpreh se për të trajtuar trafikimin e jashtëligjshëm të veprave të artit në vend, duhet të ngrihet sa më shpejt një regjistër i centralizuar për të gjitha veprat e vjedhura.
“Është e nevojshme të krijohet një bazë qendrore të dhënash për të gjurmuar të gjitha veprat e vjedhura të arrit dhe të rritet bashkëpunimi në të gjitha nivelet e qeverisë boshnjake, përfshirë bashkëpunimi me policinë dhe prokuroritë,” tha ai.
Ministria boshnjakë e Çështjeve Sociale, e cila është përgjegjëse për çështjet kulturore në nivel shtetëror, konfirmoi për BIRN se nuk ka ende asnjë autoritet të centralizuar që merret me problemin e trafikimit të veprave të artit në vend.
“Ministria jonë nuk ka ndonjë rregullore që e lejon atë të veprojë në këtë fushë. Ajo koordinon vetëm aktivitetet e saj në dy entitetet për të vënë në zbatim Konventën e UNESCO-s (kundër trafikimit të veprave të artit),” tha ministria në një përgjigje me shkrim.
Ajo tha lufta kundër trafikimit të veprave të artit kërkon koordinim midis disa organeve zyrtare dhe ministrive.
“Ne po punojmë për të siguruar bashkëpunimin e saktë dhe shkëmbimin e informacioneve midis të gjitha këtyre niveleve të qeverisë,” tha ajo.
