Dështimi i Perëndimit në Afganistan mund të ketë ardhur si rezultat i mungesës së shpenzimit të një sasie të mjaftueshme parash në vendet e duhura. Një ekuilibër i ndryshëm midis shpenzimeve ushtarake të SHBA-së dhe ndihmës ekonomike mund t’i kishte bindur afganët e zakonshëm se ata kishin një rol të rëndësishëm në suksesin e shtetit që SHBA-ja dhe aleatët e saj po përpiqeshin të ndërtonin.
Ta zëmë se nuk dinit asgjë për një vend të caktuar me të ardhura të ulëta, përveç fakteve të mëposhtme. Të ardhurat e tij vjetore për frymë në vitin 2020 ishin vetëm 509 dollarë, e shtata më e ulëta në botë. Në dekadën deri në vitin 2019, flukset hyrëse të ndihmave vjetore ishin përgjysmuar, në vetëm 114 dollarë për frymë, ose 31 cent për person në ditë. Si rezultat, PBB-ja e tij për frymë ra me 14% gjatë kësaj periudhe. Ndërkohë, importet vjetore për frymë u përgjysmuan midis vitit 2012 dhe 2020, në 179 dollarë, ose vetëm 49 cent për person në ditë – një nga nivelet më të ulëta në botë. Eksportet për frymë, me pak më pak se 38 dollarë, ishin më të ulëtat në botë. Shkalla zyrtare e varfërisë u rrit nga 38% në 2011 në 47.3% në 2020.
Duke pasur parasysh këto shifra, nuk do të prisnit që popullata të kishte shumë entuziazëm për status quo-në. As nuk do të prisnit që qeveria të kishte mbështetje të konsiderueshme ose të shfaqte shumë kapacitet për të përmirësuar gjërat.
Në fakt, flukset e ndihmës në vend nuk ishin aspak jashtëzakonisht të mëdha. Sipas Bankës Botërore, ndihma prej 114 dollarësh për frymë në vitin 2019 ishte më pak se ndihma e marrë nga 26 vende të tjera, duke përfshirë Somalinë (121 dollarë), Bosnjën dhe Hercegovinën (141 dollarë), Jemenin (151 dollarë), Republikën e Afrikës Qendrore (159 dollarë), Libanin (223 dollarë), Jordaninë (277 dollarë), Bregun Perëndimor dhe Gazën (477 dollarë), Sirinë (600 dollarë) dhe Ishujt Marshall (1,122 dollarë). Pra, është e qartë se ulja e ndihmës ishte një zgjedhje, jo një domosdoshmëri e dukshme.
Mund të habiteni që vendi në fjalë është Afganistani, të cilin Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj perëndimorë e konsideruan si mjaft të rëndësishëm për të garantuar sakrificën e më shumë se 3,500 trupave dhe një sasi fondesh që i tejkalon shumat e mësipërme. Sipas Departamentit Amerikan të Mbrojtjes (DoD), kostoja e angazhimit ushtarak amerikan në Afganistan vetëm në vitin 2020 ishte 39.7 miliardë dollarë – dyfishi i PBB-së totale të vendit, ose 1,060 dollarë për afgan.
Nga viti 2001 deri në vitin 2020, lufta i kushtoi Amerikës rreth 815.8 miliardë dollarë, ekuivalente me më shumë se 40 herë GDP-në e Afganistanit në vitin 2020, ose 21,000 dollarë për çdo afgan që jeton sot. Midis kulmit të 2012-ës dhe 2020-ës, shpenzimet vjetore ushtarake të SHBA-së në Afganistan ranë me 60%, ose 57.8 miliardë dollarë. Por në vend që të përdorte disa nga kursimet për të shtuar ndihmën për vendin, Perëndimi e reduktoi ndihmën e tij me 2.5 miliardë dollarë në atë periudhë.
Sipas projektit Kostot e Luftës të Universitetit Brown, shifrat e shpenzimeve ushtarake të DoD janë nënvlerësime vulgare, sepse ato përjashtojnë kostot e kujdesit mjekësor dhe të aftësisë së kufizuar të veteranëve amerikanë, si dhe pagesat e interesit për borxhin e shkaktuar për të paguar për luftën. Në vend të kësaj, projekti e vlerëson koston e luftës në më shumë se 2.2 trilion dollarë, ekuivalente me 115 vjet të PBB-së të vitit 2020 të vendit, ose 30 herë më shumë se niveli i ndihmës për Afganistanin nga 2001 në 2019.
Duke parë këto shifra, është e vështirë të mos mendosh se koalicioni i udhëhequr nga SHBA-ja e humbi luftën në frontin ekonomik, për shkak të një keqshpërndarjeje serioze të burimeve. Duke pasur parasysh gatishmërinë e qartë të Perëndimit për të shpenzuar para në Afganistan, duhet të kishte qenë i mundur krijimi i një rritjeje të konsiderueshme ekonomike. Pavarësisht pengesave të tmerrshme për ndërtimin e një shteti të fortë në Afganistan, do të ishte bërë e qartë për miliona qytetarë se bashkëpunimi me qeverinë ishte në interesin e tyre.
Për më tepër, një përpjekje e tillë nuk ka pse të jetë e kushtueshme. Sipas Bankës Botërore, Afganistani ka një faktor rregullimi të fuqisë blerëse prej rreth 0.24, ndër shtatë më të ulëtit në botë, që do të thotë se një shportë standarde konsumi që kushton 1 dollarë në SHBA mund të blihet për më pak se 25 cent në Afganistan. Por SHBA-ja vendosi të hiqte dorë nga këto kursime duke ndjekur një strategji asistence zhvillimore që përdorte kontraktorët me bazë në SHBA që i marrin Shteteve të Bashkuara të gjitha kostot plus marzhet e duhura, shpenzimet e përgjithshme dhe pagesën për punë në kushte të vështira. Kësaj duhet t’i shtojmë edhe koston e garantimit të sigurisë së tyre brenda Zonës së Gjelbër të Kabulit.
Disa mund të argumentojnë se këto shpenzime më të larta ishin të pashmangshme, sepse zyrtarëve afganë nuk mund t’u besohej transferta direkte e parave ose se atyre u mungonin aftësitë për të kryer detyrat e nevojshme. Por kjo nënkupton se dilema nuk ishte vetëm midis korrupsionit dhe ndershmërisë, por midis korrupsionit dhe një propozimi shumë më të kushtueshëm.
Imagjinoni pak një plan alternativ. Imagjinoni sikur SHBA-ja ta kishte shoqëruar vendimin e saj për të shkurtuar shpenzimet ushtarake në Afganistan pas vitit 2012 me një rritje të ndihmës që synon dyfishimin e PBB-së për frymë të vendit deri në vitin 2020. Kjo do të kishte shmangur masat shtrënguese, recesionin dhe rënien e importeve që në fakt pasuan. Imagjinoni, përveç kësaj, sikur Amerika ta kishte dhënë pjesën më të madhe të kësaj ndihme shtesë në formën e mbështetjes buxhetore të kushtëzuar siç duhet, dhe të kishte kanalizuar një pjesë të konsiderueshme te qeveritë rajonale dhe lokale në vend që ta shpenzonte atë nëpërmjet kontraktorëve perëndimorë, kryesisht në Kabul.
Imagjinoni gjithashtu sikur forcat e armatosura dhe policia afgane të kishin përdorur më pak pajisje të importuara dhe mbështetje operacionale amerikane (e cila ishte e shtrenjtë dhe e paqëndrueshme) dhe më shumë njerëz. Në fund të fundit, ushtria dhe forca policore prej 300,000 trupash të vendit përbënin vetëm 0.8% të popullsisë, më pak se gjysma e përqindjes në vende të tilla si Jordania apo Izraeli. Dhe shtojini një strategji për të zhvilluar burimet minerale të Afganistanit, ndoshta përmes sipërmarrjeve të përbashkëta me një ndërmarrje shtetërore, në mënyrë që t’i jepet vendit një burim i qëndrueshëm të ardhurash valutore dhe tatimore. Qeveritë rajonale do të kishin pasur një shans për të zhvilluar aftësitë e tyre, për të vendosur prioritete dhe për të larguar mbështetjen publike nga talebanët.
Një strategji e tillë ndoshta do të kërkonte një ndihmë shtesë prej 5-7 miliardë dollarësh në vit, një pjesë e vogël e shpenzimeve ushtarake prej 39.7 miliardë dollarësh që shpenzoi SHBA-ja në Afganistan në vitin 2020.
Edhe pse është e lehtë të kritikosh politikëbërësit perëndimorë për zgjedhjet që ata bënë në Afganistan, shumica e fajit i takon qasjes së përgjithshme. Strategjia e udhëhequr nga SHBA-ja në Afganistan duhet t’i kishte kushtuar më shumë vëmendje nxitjes së suksesit ekonomik dhe kapaciteteve shtetërore, ndërkohë që ne ekonomistët duhet të kishim ofruar këshilla më të mira në lidhje me si ta bënin këtë. Detyra nuk ishte e lehtë, por, duke pasur parasysh gatishmërinë e fuqive perëndimore për të shpenzuar shuma të mëdha parash në vend, nuk duhet kishte qenë dhe aq e vështirë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate. Nuk mund të ripublikohet pa lejen e Project Syndicate.Top of Form Bottom of FormHow Afghanistan Was Really Lost
