Katër ngjarje të përqendruara te gratë kanë qenë kryetituj gjatë muajit të shkuar: fitorja zgjedhore e Giorgia Melonit në Itali, vdekja dhe funerali i Mbretëreshës Elizabeth II, publikimi i filmit “The Woman King” dhe protestat e gjera në Iran pas vrasjes së Mahsa Aminit nga policia e moralit e vendit. Të marra bashkërisht, të katër këto ngjarje i nxjerrin në dritë veçoritë thelbësore të një terreni politik.
Me të majta që po dështon që të ofrojë një përgjigje adekuate për krizën e demokracisë liberale, ngritja e qeverive të reja të krahut të djathtë në Evropë nuk është befasuese. Por roli qendror i grave në këtë lëvizje ende duhet të marrë vëmendjen e merituar. Liderët e krahut të djathtë, si Meloni dhe Marine Le Pen në Francë, po e paraqesin veten si një alternativë më e fortë kundrejt teknokratëve tradicionalë meshkuj. Ato i mishërojnë si ngurtësinë e krahut të djathtë ashtu edhe tiparet që rëndom ndërlidhen me feminitetin, siç është përqendrimi te përkujdesi dhe familja: fashizmi me një fytyrë njerëzore.
Kujtoni spektaklin televiziv nga funerali i Elizabetës II, i cili nxori në pah një paradoks interesant: ndërsa shteti britanik ka rënë edhe më poshtë statusit të tij të dikurshëm prej superfuqie, zotësia e familjes mbretërore britanike për të frymëzuar ëndrrën imperiale vetëm sa është rritur. Nuk duhet ta anashkalojmë këtë si një ideologji që maskon marrëdhëniet aktuale të pushtetit. Përkundrazi, vetë fantazitë monarkike janë pjesë e procesit, nëpërmjet të cilit marrëdhëniet e pushtetit e riprodhojnë vetveten.
Vdekja e Elizabetës II na rikujtoi dallimin modern midis mbretërimit dhe sundimit, me mbretërimin që kufizohet vetëm me detyra ceremoniale. Monarku pritet që të rrezatojë dhembshuri, dashamirësi dhe patriotizëm, si dhe të qëndrojë larg konflikteve politike. Në këtë sfond, monarkët nuk përfaqësojnë superioritetin e ideologjisë, por më tepër ideologjinë në formën e saj më të pastër. Për shtatë dekada radhazi, roli i Elizabetës II ishte që të shërbente si fytyra e pushtetit shtetëror. Rastësia e vdekjes së saj në kohën e ardhjes në pushtet të kryeministres Liz Truss mund të ketë qenë thjesht rastësi, por ishte gjithashtu një simbolikë e thellë e kalimit nga Mbretëresha te “Woman King” (Gruaja mbret). Në rolin e saj të ri, Truss i ka paraprirë pjesërisht të majtës, duke ndërthurur subvencionet e energjisë me uljen e taksave për të pasurit.
“The Woman King” i Gina Prince-Bythewood trajton po ashtu logjikën politike të monarkisë. Filmi epik historik për Agojien, një njësit i përbërë krejtësisht nga ushtare gra që mbrojnë mbretërinë e Afrikës Perëndimore të Dahomeyit nga shekulli i shtatëmbëdhjetë deri në atë nëntëmbëdhjetë, në rolin kryesor ka aktoren Viola Viola Davisin si gjeneralen imagjinare, Nanisca. Ajo i nënshtrohet vetëm mbretit Ghezo, një figurë kjo reale që e sundoi Dahomeyin nga viti 1818 deri më 1859 dhe që u përfshi në tregtinë me skllevër në Atlantik krejt deri në fund të mbretërimit të tij.
Në film, armiqtë e Agojies përfshijnë trafikantët e skllevërve, të udhëhequr nga Santo Ferreira, një karakter imagjinar i frymëzuar tërthorazi nga Francisco Felix de Sousa. Por, në fakt, de Sousa ishte një trafikant brazilian skllevërish që e ndihmoi Ghezon të merrte pushtetin, ndërsa Dahomeyi ishte një mbretëri që pushtoi shtete të tjera afrikane dhe që i shiste njerëzit e tyre në tregun e skllevërve. Ndërsa Nanisca përshkruhet se i kundërvihet mbretit për tregtinë e skllevërve, Agojie e vërtetë i shërbeu atij.
“The Woman King” promovon kështu një formë feminizmi të favorizuar nga klasa e mesme liberale perëndimore. Sikurse lëvizja feministe e ditëve të sotme #MeToo, luftëtaret e Amazonës nga Dahomeyi do të dënojnë në mënyrë të pamëshirshme të gjitha format e logjikës binare, patriarkatin dhe gjurmët e racizmit në gjuhën e përditshme; por do të jenë tejet të kujdesshme që të mos i trazojnë format më të thella të shfrytëzimit që e përforcojnë kapitalizmin modern global dhe këmbënguljen e racizmit.
Ky qëndrim përfshin minimizimin e dy fakteve themelore mbi skllavërinë. E para, tregtarët e bardhë të skllevërve zor se u duhej të shkelnin në tokën afrikane, sepse afrikanët e privilegjuar (si mbretëria e Dahomeyit) u siguronin atyre një furnizim të bollshëm me skllevër të freskët. Dhe, e dyta, tregtia e skllevërve ishte e kudondodhur jo vetëm në Afrikën Perëndimore, por edhe në pjesët e saj lindore, ku arabët skllavëruan me miliona, dhe ku institucioni zgjati më tepër sesa në Perëndim (Arabia Saudite nuk e shfuqizoi atë zyrtarisht deri në vitin 1962).
Në fakt, Muhamed Kutbi, vëllai i intelektualit mysliman egjiptian, Sejid Kutb, e mbrojti fuqishëm skllavërinë islamike nga kritika perëndimore. Duke argumentuar se “islami u jepte të drejta shpirtërore skllevërve”, ai i e kraharoi këtë me tradhtinë bashkëshortore, prostitucionin dhe seksin e rastësishëm (“që është forma më e urryer e kafshërisë”) që gjenden në Perëndim me “lidhjen e pastër dhe shpirtërore që e lidh një shërbëtore (një vajzë skllave) me padronin e saj në islam”. Të tilla biseda ende dëgjohen nga disa dijetarë konservatorë salafistë, siç është sheiku Saleh Al-Fawzan, një anëtar i organit më të lartë fetar të Arabisë Saudite. Por askush nuk do ta dinte këtë, nëse dëgjon vetëm liberalë perëndimorë të shtresës së mesme.
Fatmirësisht, ndërlidhjet historike të islamit me skllavërinë nuk duhet t’i nxjerrin pengesa potencialit emancipues të shoqërive kryesisht myslimane. Protestat masive në Iran kanë rëndësi historike botërore, sepse ndërthurin betejat e ndryshme (kundër shtypjes së grave, shtypjes fetare dhe terrorit shtetëror) me një unitet organik. Irani nuk është pjesë e Perëndimit të zhvilluar dhe slogani i protestuesve “Zan, Zendegi, Azadi” (“grua, jetë, liri”) nuk është thjeshtë një degëzim i largët i #MeToo apo feminizmit perëndimor. Ndonëse ka mobilizuar me miliona gra të zakonshme, ai flet për një betejë shumë më të gjerë dhe shmangin tendencën antimashkullore që rëndom zë vend në feminizmin perëndimor.
Burrat iranianë që po bërtasin “Zan, Zendegi, Azadi” e dinë se beteja për të drejtat e grave është po ashtu betejë për liritë e tyre – se shtypja e grave është thjeshtë manifestimi më i dukshëm i një sistemi më të gjerë të terrorit shtetëror. Për më tepër, ngjarjet në Iran janë diçka që ende na presin neve në botën e zhvilluar perëndimore, ku prirjet drejt dhunës politike, fundamentalizmit fetar dhe shtypjes së grave po përshpejtohen.
Ne në Perëndim nuk kemi të drejtë ta trajtojmë Iranin si një vend që po përpiqet dëshpërimisht të na arrijë. Përkundrazi, jemi ne ata që duhet të mësojmë nga iranianët, nëse duam që të kemi ndonjë shans për t’iu kundërvënë dhunës së krahut të djathtë dhe shtypjes në Shtetet e Bashkuara, Hungari, Poloni, Rusi dhe shumë shtete të tjera. Cilido qoftë rezultati i drejtpërdrejtë i protestave, gjëja kryesore është që lëvizja të mbahet gjallë, duke organizuar rrjetet sociale që mund të vazhdojnë së operuari në rast se forcat e shtypjes shtetërore arrijnë një fitore të përkohshme.
Nuk mjafton që thjesht të shprehim keqardhje apo solidaritet me protestueset iraniane, sikur ata t’i përkisnin një kulture të largët ekzotike. Të gjitha dërdëllitjet relativiste rreth specifikave dhe ndjeshmërive kulturore tani janë të pakuptimta. Ne mundemi dhe duhet ta shohim betejën iraniane si një sinonim me tonën. Nuk na nevojiten figura drejtuese gra apo Woman Kings, por na nevojiten gra që do të na mobilizojnë të gjithëve për “gruan, jetën, lirinë” dhe kundër urrejtjes, dhunës dhe fundamentalizmit.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate Women, Life, Freedom, and the Left
