Konflikti midis arabëve dhe hebrenjve për tokën midis Luginës së Jordanit dhe Detit Mesdhe – me qendër rreth qytetit të shenjtë të Jerusalemit, i cili tani është kryeqyteti i shtetit të Izraelit – ka zgjatur për më shumë se njëqind vjet. Por tani konflikti po ndryshon – dhe jo për mirë.
Ai filloi nën sundimin e sulltanëve osmanë dhe vazhdoi pas Luftës së Parë Botërore, kur një mandat i Lidhjes së Kombeve ofroi një maskim të hollë për atë që në fakt ishte sundimi kolonial nga dy fitimtarët evropianë, Britania e Madhe dhe Franca. Më pas erdhi Lufta e Dytë Botërore, e cila përfundoi me rënien e regjimit nazist në Gjermani. Në vitin 1947, një shumicë prej dy të tretash në Kombet e Bashkuara të sapokrijuara ranë dakord për një plan ndarjeje për territorin e Palestinës; dhe në vitin 1948 me skadimin e mandatit u themelua shteti i Izraelit.
Kjo çoi në luftën e parë të Lindjes së Mesme midis Izraelit dhe fqinjëve të tij arabë, të cilët u mundën brenda një viti, duke rezultuar në një zhvendosje masive të shumë arabëve nga toka e kontestuar (një ngjarje e njohur si Nakba, që do të thotë “katastrofë”). Por më shumë luftëra do të pasonin gjatë dekadave të ardhshme, duke shkaktuar më shumë zhvendosje dhe dëbime.
Gjatë gjithë kësaj beteje shekullore, bota e gjerë ka pësuar ndryshime të mëdha dhe të thella gjeopolitike, nga rënia e perandorive të vjetra koloniale deri te dy luftërat botërore dhe Lufta e Ftohtë e gjatë. Megjithatë, konflikti izraelito-palestinez ka mbetur kryesisht një çështje rajonale, apo edhe thjesht një çështje lokale midis dy popullsive të vogla. Ndryshe nga kriza në Sarajevë në verën e vitit 1914, ky konflikt nuk ka ndezur kurrë një zjarr global apo një përplasje të fuqive të mëdha, duke kulmuar në një luftë botërore. Por tani edhe ai realitet gjeopolitik mund të jetë duke ndryshuar para syve tanë.
Ka kaluar pothuajse një vit që kur Hamasi sulmoi zonën kufitare të Izraelit me Gazën, duke masakruar civilë dhe duke marrë qindra pengje – përfshirë të rinj e të moshuar, gra dhe fëmijë. Lufta që rezultoi në Gaza ka marrë një numër të madh civilësh palestinezë, mes të cilëve militantët e Hamasit fshihen dhe fshehin depo armësh. Por që në fillim, kjo luftë ka qenë më shumë se një kapitull tjetër i përgjakshëm në konfliktin shekullor hebreo-palestinez mbi të njëjtën tokë. Konteksti më i gjerë i pamohueshëm është lufta për hegjemoninë rajonale midis Iranit dhe “boshtit të tij të rezistencës” dhe atyre që e kundërshtojnë atë.
Që kur Irani nisi një sulm raketor të paprecedentë kundër Izraelit nga territori i tij më 13 prill, të dy kanë qenë në një gjendje lufte të pashpallur, dhe jo mbi ndonjë pjesë toke. Ky konflikt ka një dimension shumë më të madh, sepse për sa kohë që Izraeli – një nga fuqitë më të forta ushtarake në Lindjen e Mesme – ekziston, Irani nuk mund të arrijë qëllimin e tij për hegjemoninë rajonale. Për Iranin, pra, Izraeli është kryesisht një mjet për këtë qëllim. Shteti hebre i ofron atij një avantazh vendimtar ndaj rivalit të tij kryesor arab, Arabisë Saudite, duke siguruar një arsye ekzistence për Hamasin, Hezbollahun dhe pjesëmarrësit e tjerë në Boshtin e Rezistencës.
Programi i avancuar bërthamor i Iranit është një mjet tjetër për të njëjtin qëllim. Një Iran i armatosur me armë bërthamore do të ndryshonte ekuilibrin e fuqisë në Lindjen e Mesme, dhe ndoshta edhe globalisht.
Tani që spektri i një lufte të madhe rajonale në Lindjen e Mesme është thirrur, nuk ka gjasa që dikush të jetë në gjendje ta frenojë atë. Irani dhe përfaqësuesit e tij janë zotuar të hakmerren për vrasjet e fundit nga Izraeli ndaj zyrtarëve të lartë të Hamasit dhe Hezbollahut në Teheran dhe Bejrut, respektivisht. Në një botë në ndryshim dramatik, gjithnjë e më të paqëndrueshme, konflikti shekullor i Lindjes së Mesme është bërë diçka e re. Të gjitha fuqitë e mëdha janë tashmë të përfshira – pasi Irani është një partner i ngushtë me Rusinë dhe Kinën – dhe statusi i rajonit si një eksportues kryesor i energjisë do të thotë se çdo përshkallëzim i mëtejshëm do të sjellë ndërprerje të rënda ekonomike globale.
Ashtu si në vitet 1970, Lindja e Mesme ka potencialin për të shkaktuar një krizë ekonomike globale. Këtë herë, megjithatë, nuk ka zgjidhje të qëndrueshme në horizont. Të gjitha palët e përfshira janë me kokëfortësi të bindura për shanset e tyre dhe as palestinezët dhe as izraelitët nuk do të dorëzohen kurrë.
Duke rrezikuar një luftë më të gjerë me Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara në ndjekjen e hegjemonisë rajonale dhe armëve bërthamore, regjimi iranian mund të sjellë fundin e tij. Por ndërkohë, Izraeli do të vazhdojë të izolohet ndërkombëtarisht duke vazhduar fushatën e tij brutale ushtarake në Gazë. Të dyja palët kanë hequr dorë nga arsyeja dhe kjo duhet të na shqetësojë të gjithëve.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. This Time Is Different in the Middle East
