Kryeministri Edi Rama deklaroi se ka nisur një “konsultë” me pensionistët, duke pretenduar se ka në plan t’i përfshijë ata “në rritjen ekonomike”. Kjo ngjan se është hera e parë në një dekadë në të cilën Rama, i cili ka preferuar të ndërmarrë politikë batutash apo politika identitare, detyrohet që të flasë për një problem real, zgjidhja e së cilës ngjan se kërkon jo një komunikim të mbështetur në deklarata për rritje ekonomike që nuk gjendet gjëkundi, por në një ndryshim rrënjësor në politikëbërje, ndërsa përmasat e problemit janë të tilla që, edhe me një ndryshim rrënjësor, pra luftë e pakompromis kundër korrupsionit dhe vendimmarrje mbështetur mbi arsye të shëndoshë ekonomike, nuk ka garanci që zgjidhet.
Le ta nisim me faktet.
Rreth 705 mijë shqiptarë ishin pensionistë në fund të vitit 2023.
Gjatë vitit 2023 u hapën 40 mijë pensione të reja, ku masa mesatare e pensionit ishte 15 mijë lekë. Kjo është një shifër që flet vetë, megjithatë, për këdo që ka probleme me të konceptuarit të shumës monetare në fjalë, mund të themi se kjo do të thotë se të 40 mijët që dolën në pension vitin e kaluar do të duhet të ngrysin jetën me një konsum maksimal ditor prej 5 eurosh, ose 500 lekësh. Nëse merr parasysh faturën e dritave a të ujit, koston e bukës e të tjera, padyshim që kjo masë pensioni i dënon këta shqiptarë me varfëri të përhershme, nëse nuk kanë qëlluar me fat të kenë të ardhura të tjera apo të kenë fëmijë që kujdesen për ta.
Pensionet në Shqipëri paguhen nga të punësuarit, të cilët, në vitin 2023 ishin 731 mijë vetë. Me pak fjalë, 731 mijë vetë punojnë, paguajnë sigurime shoqërore në masën 25% të pagës dhe me këto para shlyhen pensionet për 705 mijë pensionistët.
Gjatë vitit të kaluar, numri i pensionistëve në total u rrit me 18 mijë ndërsa numri i të punësuarve u rrit me 14 mijë. Pensionistët u shtuan me 2.6% ndërsa të punësuarit u shtuan me 2%. Këto janë shifra që tregojnë se sa larg realitetit është deklarata e Ramës se pensionistët duhet të përfshihen në “rritjen ekonomike”. Rritja ekonomike dukshëm gjendet vetën në propagandën qeveritare sepse, të dhënat zyrtare të INSTAT tregojnë se kjo rritje ekonomike ka sjellë rritje të numrit të të punësuarve me 2% gjithsej ndërsa numri i pensionistëve është rritur më shpejt se sa kaq.
Natyrisht që nëse kërkon një zgjidhje të këtij problemi, vështirë se mund ta gjesh te numri i pensionistëve. Shqipëria tashmë ka shtyrë daljen e njerëzve në pension në mënyrë të përsëritur. “Reforma” e fundit e kësaj natyre u bë në vitin 2015. Firmëtari i asaj reforme ishte vetë ai që është edhe sot kryeministër. Problemi, nëse do të mund të zgjidhet, do të mund të zgjidhet në anën tjetër, në anën e numrit të të punësuarve dhe nivelit të pagave.
Të 730 mijë shqiptarët e punësuar patën pagë mesatare bruto prej 75 mijë lekësh. Këta të punësuar paguan gjatë vitit të kaluar mesatarisht 14 mijë lekë sigurime shoqërore secili çdo muaj për një total prej 125 miliardë lekë. Të 14 mijë lekët sigurime të paguara mesatarisht nga të punësuarit nuk mjaftojnë për të shlyer të 705 mijë pensionistët, kostoja totale e pensioneve të së cilëve ishte 170 miliardë lekë. Kjo do të thotë se diferenca, ose 45 miliardë lekë, u paguan nga taksimi i përgjithshëm.
Sipas gjasave, numri i pensionistëve do të vijë në rritje në vitet në vijim. Dhe vetëm për të paguar pensionet e reja, do të nevojiten më shumë të punësuar. Dhe kjo nuk duket shumë e vështirë në pamje të parë. Nëse shohim se aktualisht në Shqipëri ka 731 mijë të punësuar, duhet të shohim gjithashtu se popullsia maxhorene, pra popullsia 18-64 vjeç është aktualisht 1.47 milionë. Këta janë shqiptarët e papunë, të diskurajuar dhe që nuk kërkojnë punë, shqiptarët e vetëpunësuar në bujqësi apo një numër aspak i vogël që hyjnë në kategorinë “të punësuar pa pagesë pranë familjes”. Këtu përfshihen edhe studentët edhe personat me leje lindjeje. Por në total, konkluzioni është që për çdo të punësuar me pagë aktualisht në Shqipëri ka edhe një person të dytë maxhoren i cili apo e cila është e disponueshme në masë të madhe për t’u punësuar me pagë. Tërheqja e këtyre shqiptarëve në tregun e punës nuk është diçka e pamundur por ajo kërkon një rritje ekonomike më të lartë se sa kjo që kemi. Një rritje ekonomike reale në masën 5% në vit, nënkupton rritje nominale 8%, gjë që përkthehet në rritje të punësimin me 4%. Kjo do të thotë që numri i të punësuarve dhe rrjedhimisht, i kontribuesve në skemën kombëtare të pensioneve, të shtohet, jo me 14 mijë siç u shtua vitin e kaluar por me 29 mijë, gjë që natyrisht ndihmon për të paguar pensionet e reja.
