Fjala “mundësi” rrallë shfaqet në të njëjtën fjali me Lindjen e Mesme, por ndoshta po i afrohemi një përjashtimi. Një mundësi – nëse jo për paqe të qëndrueshme, atëherë të paktën për t’i dhënë fund konflikteve të vazhdueshme dhe parandalimit të konflikteve të reja – në fakt, po troket. Pyetja është nëse liderët politikë do ta hapin derën.
Izraeli ka shkatërruar aftësinë ushtarake të Hamasit në Gazë dhe Hezbollahut në Liban. Por vazhdimi i aksioneve ushtarake nga ana e tij është në kundërshtim me ligjin e rendimenteve në rënie, pasi kanë mbetur më pak objektiva me vlerë të lartë.
Për më tepër, përpjekjet e vazhdueshme ushtarake kërcënojnë pozitën rajonale dhe globale të vendit. Vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare Penale për të lëshuar urdhra arresti për kryeministrin Binyamin Netanyahu dhe ish-ministrin e Mbrojtjes Yoav Gallant është treguesi më i fundit i izolimit politik dhe sanksioneve ekonomike që mund të bëhen fati i Izraelit, nëse ai nuk ndryshon kurs.
Arsyet për një armëpushim në të dy frontet janë të forta. Marrëveshja e fundit midis Izraelit dhe Hezbollahut kërkon që Hezbollahu (i cili është dobësuar aq shumë saqë hoqi dorë nga këmbëngulja që një armëpushim në Libanin jugor të lidhej me një në Gazë) ta zhvendosë armatimin e tij të rëndë në veri të lumit Litani, larg kufirit me Izraelin. Trupat libaneze do të patrullojnë Libanin jugor dhe Forcat Mbrojtëse të Izraelit do të tërhiqen nga zona dhe do të bien dakord të mos mbajnë një prani. Izraeli ka marrë garanci se në kushte të caktuara do të ishte ende në gjendje të ndërmerrte veprime ushtarake kundër Hezbollahut për të frustruar përpjekjet e grupit për të rimarrë veten përgjatë kufirit ose nëse do të përgatitej për të sulmuar.
Kjo marrëveshje, nëse mban, lejon rreth 60,000 izraelitë të kthehen në shtëpitë e tyre pas më shumë se një viti shpërnguljeje. Për më tepër, armëpushimi do të lejojë ushtrinë e rraskapitur të Izraelit të rimëkëmbet dhe të fokusohet në sfida të tjera, duke përfshirë Iranin, i cili është gjithnjë e më afër zhvillimit të një aftësie për armë bërthamore që do të përbënte një kërcënim ekzistencial për Izraelin. Dhe armëpushimi duhet t’i kursejë Libanit dhe popullit të tij shkatërrime të mëtejshme.
Po, armëpushimi gjithashtu do t’i lejojë Hezbollahut një farë kohe dhe hapësirë për t’u rigrupuar, prandaj disa në Izrael e kundërshtojnë atë. Thënë kjo, operacionet ushtarake të hapura do të arrijnë pak, pasi Hezbollahu mund të dobësohet, por jo të eliminohet. Okupimi i dështuar i Izraelit në Libanin jugor e tregon këtë. Qëllimi i Izraelit, të cilin kjo marrëveshje e bën të arritshëm, duhet të jetë rivendosja e parandalimit.
Gaza përbën një sfidë më të vështirë. Nuk është e qartë nëse Hamasi do të pajtohej me një armëpushim, megjithëse ai është shumë i dobësuar ushtarakisht dhe mund të ketë vështirësi të rezistojë nëse Izraeli bie dakord me kushte që konsiderohen gjerësisht të arsyeshme.
Por a do të jetë dakord Izraeli? Duhet të jetë dakord, sepse një armëpushim do të lejonte kthimin e më shumë se njëqind pengjeve të mbetura në Gazë, gjysma e të cilëve shërbimet e inteligjencës izraelite besojnë se janë ende gjallë. Për më tepër, njësoj si me Libanin, nuk është aspak e qartë se Izraeli do të përfitojë nga vazhdimi i operacioneve ushtarake në Gazë. Hamasi sigurisht që nuk është në gjendje të nisë një sulm tjetër si ai që kreu më 7 tetor 2023. Por refuzimi i Izraelit për të filluar një proces diplomatik që do t’u jepte palestinezëve një shans për të siguruar elementë të aspiratave të tyre nacionaliste i ka bërë të mundur Hamasit – me këmbënguljen e tij për luftën e pafund – të mbetet i rëndësishëm.
Pyetja e madhe, pra, është nëse Izraeli do të pajtohej me një proces politik që mban mundësinë (sado të largët, të kushtëzuar dhe të paqartë përsa i përket shtrirjes territoriale) e krijimit të një shteti palestinez. Në planin afatshkurtër, një proces i tillë do të hapte rrugën për hyrjen në Gazë të një force stabilizuese rajonale dhe vendosjen e marrëdhënieve diplomatike midis Izraelit dhe Arabisë Saudite. Me kalimin e kohës, një shtet palestinez i krijuar siç duhet do t’i mundësonte Izraelit të mbetej si hebre dhe demokratik, ashtu edhe i begatë dhe i sigurt.
Disa në Izrael preferojnë shumë një të ardhme që lejon praninë izraelite në pjesë të Gazës dhe aneksimin e zonave të mëdha të Bregut Perëndimor. Dhe nëse nuk e arrijnë atë që duan, ata kanë kërcënuar me zë të lartë se do të rrëzojnë qeverinë e Netanyahu-t. Ky është një rrezik që Netanyahu nuk ka dashur ta ndërmarrë, duke qenë se, pasi të largohet nga detyra, do të duhet të përballet me masa ligjore në pritje dhe hetime zyrtare për dështimin e Izraelit për të parashikuar dhe për t’iu përgjigjur sulmit të Hamasit të 7 tetorit.
Donald Trump, kthimi i të cilit në Zyrën Ovale më 20 janar tashmë po i afrohet këtyre dinamikave, mund të rezultojë të jetë variabli kritik. Ndërsa e djathta izraelite e sheh kthimin e tij si një mundësi për të arritur qëllimet maksimaliste, madje duke e quajtur vitin 2025 si vit i sovranitetit izraelit në Bregun Perëndimor dhe një mundësi për të filluar reduktimin e popullsisë palestineze të Gazës përmes “emigrimit vullnetar”, Trump ka shprehur dëshirën për ta qetësuar rajonin.
Trump është në gjendje ta arrijë këtë qëllim. Për shkak të ngjarjeve në Liban, Netanyahu mund të jetë mjaftueshëm i fortë për t’u përballur me partnerët e tij të koalicionit të krahut të djathtë, për të formuar një qeveri të re pa ata, apo edhe për të marrë një mandat të ri nga votuesit. Edhe nëse jo, Trump, të cilin e djathta izraelite e sheh si mik, mund të mbështetet te Netanyahu dhe qeveria e tij në një mënyrë që presidenti Joe Biden nuk mundi ta bënte kurrë. Do të ishte më e vështirë për Netanyahu-n që t’i rezistonte presionit të Trump dhe shumë më e lehtë për Trump që të aplikonte dhe të mbante një presion të tillë, duke pasur parasysh mbështetjen e tij midis ungjillorëve amerikanë dhe disa komuniteteve hebreje amerikane.
Më vjen ndërmend Richard Nixon. Thuhet se Nikson qe në gjendje të afrohej me Kinën e Mao-s sepse ai vetëm nuk kishte pse të shqetësohej për Nixon-in.
Pothuajse e njëjta gjë tani vlen edhe për Trump-in. Ai mund të bazohet tek armëpushimi në Liban dhe të bëjë presion për një armëpushim në Gazë, duke nisur atë që do të ishte një proces diplomatik premtues. Nëse presidenti i 47-të do ta arrinte këtë, kjo do të ishte një goditje e madhe fati. Mundësia është aty, gati për ta kapur.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. A Neë Chance for the Middle East
