Ndërsa tronditja për fitoren e Donald Trump nis të zbehet, ekspertët dhe politikanët po mendojnë se çfarë do të thotë kjo për të ardhmen e Shteteve të Bashkuara dhe politikës globale. Të kuptuarit pse një figurë e tillë përçarëse dhe e pakualifikuar fitoi përsëri është vendimtare për demokratët. A shkuan ata shumë majtas dhe humbën amerikanët e moderuar që përbëjnë shumicën? Apo neoliberalizmi centrist – i ndjekur nga presidentët demokratë që nga Bill Clinton – dështoi, duke krijuar kështu një kërkesë për ndryshim?
Për mua, përgjigja është e qartë: 40 vjet neoliberalizëm e kanë lënë SHBA-në me pabarazi të paprecedentë, stagnacion në mes të spektrit të të ardhurave (dhe më keq për ata më poshtë) dhe ulje të jetëgjatësisë mesatare (të theksuar nga rritja e “vdekjeve nga dëshpërimi” ). Ëndrra Amerikane po vritet dhe megjithëse presidenti Joe Biden dhezv/presidentja Kamala Harris u distancuan nga neoliberalizmi me përqafimin e tyre të politikave industriale, si përfaqësues të establishmentit kryesor, ata mbetën të lidhur me trashëgiminë e tij.
Ekonomia e momentit ishte e rëndësisshme, por treguesit mujor të punësimit dhe inflacionit duhet të kuptohen në një kontekst më të gjerë historik. Siç theksoi administrata Biden në prag të zgjedhjeve, ekonomia duket e fortë, sidomos në krahasim me të tjerat në G7. Por kjo nuk ishte mjaftueshëm. Amerikanët nuk kanë harruar se demokratët e lanë të lirë sektorin financiar (Clinton), më pas shpëtuan bankat, ndërsa pronarët e shtëpive dhe punëtorët që humbën punën në Recesionin e Madh mbartën kostot (Barack Obama). Për më tepër, ishte Clinton ai që lëshoi globalizimin, duke besuar në heshtje në një ekonomi nga e cila përfundimisht do të përfitonin të gjithë. I vetmi ndryshim i vërtetë midis demokratëve dhe republikanëve në këtë pikë është se demokratët pretendonin se e ndjenin dhimbjen e atyre që po humbisnin.
Tragjedia është se amerikanët duket se kanë votuar për përçarje më shumë se çdo gjë tjetër. Të përndjekur nga pasiguria ekonomike dhe spektri i lëvizshmërisë sociale në rënie, dhjetëra miliona amerikanë votuan për Trump-in si një mënyrë “që establishmenti të paguante” dhe sepse shumë duket se besojnë se ai i mbështet.
Por nuk është kështu. Mandati i parë i Trump dhe fushata e tij zgjedhore e vitit 2024 e bënë të qartë se ai nuk ka ndërmend të zbatojë llojet e politikave që u nevojiten amerikanëve të zakonshëm. Ai favorizon uljen e taksave për miliarderët dhe korporatat; një fund të Affordable Care Act (Obamacare); dhe tarifa gjithëpërfshirëse, të cilat, në fakt, janë një taksë për konsumatorët dhe bizneset amerikane. Me shumë mundësi, tarifat do të jenë të mbushura me përjashtime korruptive të blera me kontribute në fushatën elektorale dhe, gjithsesi, është e sigurt që do të provokojnë masa hakmarrëse dhe humbje vendesh pune në Amerikë.
Trump do të gjenerojë gjithashtu deficite masive buxhetore, të cilat do të çojnë në norma të larta interesi dhe më pak investime në të ardhmen e Amerikës. Nëse ai dhe republikanët e Kongresit ndjekin shfuqizimin e Aktit të Reduktimit të Inflacionit (i cili përfshin dispozita për të ulur çmimet e barnave me recetë) dhe Obamacare, amerikanët do ta gjejnë veten me më pak akses në kujdesin mjekësor dhe kosto më të larta.
E gjithë kjo është më e keqe se neoliberalizmi, i cili të paktën pretendonte se promovonte tregje konkurruese dhe të padeformuara. Trumponomics është kapitalizëm ersatz, i drejtuar për dhe nga të fuqishmit dhe sipas parimit se paraja ka rëndësi mbi gjithçka tjetër. Amerikanët, me sa duket, kanë humbur besimin në institucionet e tyre dhe besimin se qeveria do të kujdeset për ta. Është rezultati i parashikueshëm i 45 viteve fushatë republikane (dhe neoliberale demokrate), duke filluar nga batuta e famshme e Ronald Regan se “nëntë fjalët më të tmerrshme në gjuhën angleze janë: “Jam nga qeveria dhe jam këtu për të ndihmuar.”
Luftërat kulturore gjithashtu luajtën një rol të madh në fitoren e Trump. Fushata e tij përcolli me sukses mesazhin se demokratët janë të fiksuar pas gjinisë, racës dhe çështjeve të tjera sociale në një kohë kur shumica e amerikanëve thjesht po përpiqen të mbijetojnë. Shumë votues arritën në përfundimin se Trump do të ndryshonte ose të paktën do të ngadalësonte ritmin e ndryshimeve çorientuese që kanë sfiduar hierarkitë dhe rolet sociale të konsoliduara prej kohësh.
Ashtu si nacionalistët kudo, Trump fajëson për problemet e Amerikës forcat e jashtme, nga emigracioni deri te tregtia “e padrejtë”. Por ndërsa është e vërtetë se asnjëra nga këto çështje nuk është menaxhuar shumë mirë, zgjidhjet e propozuara të tij do të ishin katastrofike për ekonominë amerikane dhe botën. Shkalla në të cilën votuesit e tij e kuptuan këtë është e paqartë. Shumica duket se janë joshur nga teatri politik. Ata donin të përcillnin një mesazh pakënaqësie dhe tashmë e kanë bërë këtë.
Për demokratët, ai mesazh duhet të jetë i qartë: braktisni neoliberalizmin dhe kthehuni në rrënjët tuaja progresive në presidencat e Franklin D. Roosevelt dhe Lyndon B. Johnson. Partia duhet të ofrojë një vizion të ri të një shoqërie që ofron arsim dhe mundësi për të gjithë; ku tregjet konkurrojnë për të prodhuar produkte më të mira që rrisin standardet e jetesës, në vend që të krijojnë mënyra më të mira për të shfrytëzuar punëtorët, klientët dhe mjedisin; ku ne pranojmë se kemi kaluar nga epoka industriale në një ekonomi të orientuar rreth shërbimeve, njohurive, inovacionit dhe kujdesit. Një ekonomi e re ka nevojë për rregulla të reja dhe role të reja për qeverinë.
Ka një ndryshim të madh midis këtij vizioni të ri dhe ndryshimeve të ofruara nga fushata e Kamala Harris (pak më shumë financim për arsimin këtu dhe ca dollarë për të ndihmuar blerësit për herë të parë të një shtëpie atje). Nuk do të jetë i lehtë artikulimi i një programi të fortë dhe zbatimi i tij do të ishte akoma më i vështirë. Por e ardhmja e Amerikës varet nga realizimi i kësaj.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Democrats’ Only Option
