100 ditët e para në detyrë të presidentit të SHBA-së, Donald Trump, dallojnë si një nga periudhat më të paqëndrueshme në historinë amerikane – ndoshta më e trazuara në kohë paqeje. Dhe pasojat vazhdojnë të jehojnë shumë përtej Shteteve të Bashkuara, siç demonstrohet nga fitorja e zgjedhjeve federale e kryeministrit kanadez Mark Carney pas një fushate të përcaktuar nga kundërshtimi i ashpër ndaj axhendës së Trump.
Për vendet evropiane dhe aleatët e tjerë të hershëm të SHBA-së, fillimi i mandatit të dytë të Trump ka paraqitur një sfidë të drejtpërdrejtë për shtyllat themelore të aleancës transatlantike – sigurinë, mbrojtjen, tregtinë dhe vlerat e përbashkëta demokratike – të cilat Trump i sheh të negociueshme.
Bashkimi Evropian, i varur prej kohësh nga ombrella e sigurisë e SHBA-së, është gjetur përballë kërcënimeve të luftërave tregtare dhe sulmeve të pamëshirshme nga Trump dhe aleatët e tij – më së shumti zv/presidenti J.D. Vance dhe miliarderi i kudondodhur i teknologjisë (megjithëse ndoshta në venitje) Elon Musk. Por në vend që të zhyten në dëshpërim për aleancën e sigurisë që po shkatërrohet, këto provokime kanë nxitur një ndjenjë të papritur qëllimi dhe uniteti në Evropë.
Unë e quaj këtë “Efekti Bumerang i Trump”. Paradoksalisht, përpjekjet e Trump për të dobësuar aleatët e Amerikës – qofshin Kanadaja, Meksika, Australia, Danimarka apo BE-ja – i kanë fuqizuar ata politikisht dhe i kanë inkurajuar të bëhen më të pavarur. Përpjekja e Trump për të përftuar lëshime ka përforcuar në vend të kësaj vendosmërinë dhe solidaritetin e tyre kombëtar.
Pasojat kanë dëmtuar gjithashtu popullaritetin e mbështetësve të Trump në të gjithë botën, nga udhëheqësi i Partisë Konservatore Kanadeze Pierre Poilievre (i cili humbi vendin parlamentar që e kishte mbajtur për më shumë se 20 vjet) te Peter Dutton i Australisë, Jorgen Boassen i Groenlandës dhe kryeministri hungarez Viktor Orbán.
Ndoshta më e habitshme është se fushata e Trump për të minuar Evropën i ka nxitur udhëheqësit politikë të shfaqin një shkallë të habitshme guximi dhe të përballen me sfida të hershme. Duke u përpjekur të intimidojë BE-në, ai pa dashje i ka fuqizuar shtetet anëtare për të arritur qëllime që dikur dukeshin të paarritshme vetëm përmes negociatave të brendshme.
Si rezultat, Evropa është shfaqur si një pishtar stabiliteti ekonomik dhe politik, duke tërhequr hyrje kapitali dhe studiues me bazë në SHBA që po shqyrtojnë zhvendosjen. Ndërkohë, liderët e ekstremit të djathtë në të gjithë kontinentin – me përjashtim të dukshëm të kryeministres italiane Giorgia Meloni – kanë parë rënie të popullaritetit të tyre për shkak të lidhjes së tyre me Trump, duke kompensuar shtysën që rizgjedhja e Trump u dha figurave si Orbán.
Fjalimi fyes i Vance në Konferencën e Sigurisë në Mynih në shkurt ishte një nga manifestimet më të qarta të Efektit Bumerang të Trump. Në përgjigje, kancelari gjerman Friedrich Merz theu traditën atlantiste të vendit të tij për të shpallur një Zeitenëende të dytë (“ndryshim epokal”) – një ndryshim paradigme që synon përmbushjen e kërkesave të një peizazhi global që ndryshon me shpejtësi.
Doktrina e re strategjike e Merz, e miratuar nga presidenti francez Emmanuel Macron dhe të tjerë, synon të zvogëlojë varësinë e Evropës nga SHBA-ja. Ajo përfshin një ndryshim historik në politikën fiskale, duke përjashtuar shpenzimet e mbrojtjes mbi 1% të PBB-së nga frena kushtetuese e borxhit të Gjermanisë. Ky rregullim pritet të zhbllokojë burime të reja të konsiderueshme si për shpenzimet ushtarake ashtu edhe për investimet më të gjera në infrastrukturë. Veprimet e Trump kanë ringjallur gjithashtu aleancën franko-gjermane – historikisht, motorin e rritjes ekonomike të BE-së – e cila do të riformësojë trajektoren politike të bllokut. Franca dhe Gjermania tani kanë një qëllim të përbashkët: të arrijnë pavarësi strategjike nga SHBA-ja dhe të forcojnë rezistencën gjeopolitike të Evropës kundër presidentit të saj të paparashikueshëm dhe të pabesueshëm. Kjo, nga ana tjetër, ka çuar në një afrim të papritur midis BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar. Ndërsa Britania pas Brexit mbetet formalisht e lirë të rreshtohet me SHBA-në ose BE-në, kryeministri Keir Starmer është qartësisht në anën e Evropës.
Këto zhvillime po hapin rrugën për një integrim më të thellë evropian, me implikime të gjera për sigurinë rajonale dhe prosperitetin ekonomik. Një nismë kyçe përfshin financimin e shpenzimeve të rritura të mbrojtjes përmes huamarrjes së përbashkët – një strategji e pionierizuar nga fondi NextGenerationEU, programi i rimëkëmbjes nga COVID-19 i bllokut.
Për më tepër, shtysa për një integrim më të thellë të mbrojtjes mund të shtrihet së shpejti në ekonominë më të gjerë. Gjatë vitit të kaluar, raporte të veçanta nga ish-kryeministrat italianë Mario Draghi dhe Enrico Letta kanë nxjerrë në pah inovacionin dhe produktivitetin e prapambetur të Evropës krahasuar me SHBA-në, duke bërë thirrje për një treg të vetëm më të fortë dhe më të unifikuar në shërbimet financiare, energjinë dhe teknologjitë digjitale.
Në thelb të strategjisë së re të BE-së për rivitalizimin e dinamizmit ekonomik është krijimi i një Unioni të Tregjeve të Kapitalit, i riemërtuar tani si Unioni i Kursimeve dhe Investimeve. Qëllimi është t’u jepet firmave qasje më e lehtë në financimin pan-evropian dhe të riatdhesohet teprica e konsiderueshme e kursimeve të Evropës – shumica e të cilave aktualisht derdhet në tregjet amerikane – duke ruajtur stabilitetin financiar. Politikat ekonomike shkatërruese të Trump tashmë po e përshpejtojnë këtë ndryshim. Efekti Bumerang i Trump duket se po nxit një transformim të thellë, të mbështetur nga besimi i ripërtërirë në projektin evropian. Evropianët sot po përjetojnë një shkallë uniteti dhe qëllimi të përbashkët të paparë në dekada. Edhe euroskeptikët e mëparshëm tani flasin në terma pan-evropianë. Meloni, për shembull, i është bindur BE-së në negociatat me Trump, duke pranuar se blloku është përgjegjës për politikën tregtare dhe se është gjithashtu në një pozicion më të mirë se çdo shtet anëtar individual për t’u përballur në mënyrë efektive me SHBA-në.
Mbetet për t’u parë nëse liderët politikë të Evropës do të jenë në gjendje të përfitojnë nga këto rrethana të favorshme për të arritur një pavarësi të vërtetë të BE-së dhe autonomi strategjike. Duke pasur parasysh shkallën e sulmit të Trump në kontinent, ata të paktën duket se e kuptojnë se veprimet e tyre do të gjykohen jo vetëm nga zgjedhësit e tyre, por nga njerëzit në të gjithë Evropën. Kjo formë e re përgjegjësie politike pan-evropiane mund të përfundojë duke e bërë Evropën – jo Amerikën – përsëri të madhe.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Trump Boomerang Effect
