Që në krye të herës duhet të themi se sekreti hetimor është një e mirë publike, siç është edhe gazetaria. Ligjërisht dhe moralisht, çdokujt, përfshirë edhe gazetarëve, u lind detyrimi të ruajnë sekretin hetimor në rast se u bie në dorë rastësisht.
Për shembull, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut konfirmoi si të drejtë në vitin 2020, dënimin me vendim penal me gjobë të një gazetareje në Francë, pasi kjo e fundit pati publikuar një dokument që përbënte sekret hetimor në rastin e një përdhunimi. Me një fjalë, ndryshe nga sa është perceptimi i zakonshëm në Shqipëri që gazetarët nuk mbajnë përgjegjësi për publikimin e një sekreti, kur u bie në dorë, kjo nuk është tamam e vërtetë. Nëse je gazetar dhe të bie në dorë një sekret hetimor, para se ta publikosh duhet të gjykosh nëse çështja në fjalë është aq shumë në interes publik apo të argumentosh para gjykatës me sukses që, arsyeja se pse një dokument është shpallur sekret, ka qenë për të fshehur një keqbërje dhe jo për ta hetuar atë në mënyrë efikase.
Standardi është që një çështje nën hetim ka elementë sekretë për sa kohë ajo nuk është dërguar për gjykim në gjykatë. Por edhe para se të dërgohet në gjykatë, jo çdo gjë në një çështje hetimore përbën sekret hetimor. Në këtë rast, prokurorët janë personat që kanë autoritetin të dallojnë mes një pirgu informacioni se çfarë përbën sekret hetimor dhe nuk duhet të publikohet dhe çfarë nuk përbën sekret hetimor dhe mund të ndahet me publikun.
Aktualisht në Shqipëri po diskutohet çështja e sekretit hetimor që SPAK thotë se gjendet në një pajisje elektronike të depozituar në Kuvendin e Shqipërisë. Që në këtë dosje mund të ketë të dhëna që nuk duhet të publikohen, kjo as që mund të vihet në dyshim. Por po kështu nuk mund të vihet në dyshim se jo të gjitha të dhënat në mijëra faqet e depozituara në kuvend përbëjnë sekret hetimor. Dhe ne të gjithë kemi arsye të mendojmë se, nëse marrim parasysh se Balluku po hetohet për krime të dyshuara të karakterit publik, siç është rasti i manipulimit të tenderëve, çdokush që mund të jetë i prekur, i ka mundësitë ta marrë me mend se mund të jetë subjekt hetimi, pavarësisht nëse dosja mbahet apo jo sekret. Fjala vjen, nëse je një biznesmen që ke fituar një tender të manipuluar te Autoriteti Rrugor Shqiptar, vështirë se ka nevojë të lexosh dosjen sekret të SPAK për të marrë me mend se çfarë po ndodh.
Në këtë kontekst, mbajtja e dosjes sekret ngjan më shumë e shtyrë nga potenciali për skandal politik që dosja mbart se sa për sekret hetimor që me të vërtetë duhet të ruhet për hatër të suksesit të hetimeve.
Për më tepër, ruajtja e sekretit hetimor për një dosje që ka vajtur në Kuvendin e Shqipërisë ngjan praktikisht i pamundur. E vetmja mënyrë se si mund të ruhej sekreti hetimor është që prokurorët, në secilën prej mijëra fletëve të dosjes, të mbulonin me shirit të zi çdo të dhënë, çdo fjalë e çdo fjali që ata mendojnë se përbën sekret hetimor, ndërsa pjesën tjetër duhej ta publikonin. Për sa kohë nuk e kanë bërë këtë, (ose kështu lihet të kuptohet), nga pikëpamja praktike dosja ka pushuar së qeni sekret hetimor në çastin që ka hyrë në Kuvendin e Shqipërisë. Parlamentet nuk janë vende shumë të përshtatshme për të ruajtur sekret hetimor, as nga pikëpamja ligjore dhe as nga pikëpamja praktike. Nëse SPAK po i kërkon deputetëve që do të marrin një kopje të dosjes të nënshkruajnë një deklaratë konfidencialiteti, kjo vështirë se e mbron sekretin hetimor. Deklaratat e konfidencialitetit, të cilat logjikisht i nënshkruajnë personat që, fjala vjen, merren në pyetje në SPAK si persona që kanë dijeni mbi një çështje dhe firmosin që të mos i bëjnë me dije të tjerëve se për çfarë u pyetën, janë të vlefshme për shkak se nënshkruesit mbajnë përgjegjësi ligjore nëse e bëjnë. Deputetët, ndryshe nga vdekatarët e tjerë, janë për nga kushtetuta, të papërgjegjshëm. Asnjë deputet nuk mund të mbahet përgjegjës për çfarë deklaron gjatë punimeve të kuvendit kështu që, pavarësisht se kanë nënshkruar deklaratë konfidencialiteti, secili nga deputetët që ka një kopje të dosjes mund të publikojë çfarëdo të dhëne sekrete pa u shqetësuar shumë për pasoja të mundshme ligjore. Pa llogaritur këtu mundësinë që deputetët të ritregojnë me fjalët e veta informacionet “sekrete” të dosjes, pa e cituar atë drejtpërsëdrejti. Dhe pastaj është mundësia që secili nga deputetët të rrjedhë pjesë të dosjes ose dosjen e plotë diku nëpër internet, ta ndajë atë me shumë gazetarë njëherësh, duke e bërë shumë të vështirë punën e SPAK për të mbajtur përgjegjës dekonspiruesit.
Në këtë kontekst, duke qenë se “rrjedhja” e dosjes ngjan punë ditësh dhe se asgjë nuk ka gjasa ta ndalë publikimin e saj të plotë, është mirë që SPAK ta deklasifikojë atë dhe ta publikojë vetë ose t’ia kalojë Kuvendit për publikim.
