Ftohtë! Kjo është fjala për këtë sezon festash këtu në Bruksel — dhe jo vetëm jashtë.
I ftohti ka filluar të ndihet edhe nga përtej Atlantikut, që kur Uashingtoni nisi të dërgojë sinjale të çuditshme lidhur me Groenlandën.
Do të mendonit se lajmi i një ishulli të largët dhe të akullt nuk do t’i rriste tensionet në Bruksel — megjithatë, ja ku jemi.
Groenlanda, ishulli më i madh në botë, është pjesë e Mbretërisë së Danimarkës dhe për rrjedhojë pjesë e NATO-s. Prandaj, kur presidenti Donald Trump hodhi idenë e “marrjes nën kontroll” të Groenlandës, kjo nuk ishte thjesht një deklaratë ekscentrike. Ajo goditi në zemër vetë Aleancën.
Neni i shenjtë 5 i NATO-s thotë se një sulm ndaj njërit anëtar është sulm ndaj të gjithëve. Ai është aktivizuar vetëm një herë, pas sulmeve të 11 shtatorit. Por nëse një aleat i NATO-s do të sulmonte një tjetër, kjo do të shënonte krizën e parë ekzistenciale në historinë e aleancës.
Kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, nuk i ka kursyer fjalët. Një veprim i tillë, sipas saj, do të nënkuptonte fundin e NATO-s.
Fatkeqësisht, ajo ka shumë gjasa të ketë të drejtë.
Fundi i NATO-s do të nënkuptonte fundin e sigurisë kolektive midis kontinentit evropian dhe amerikan, fundin e çdo vlere që i ka mbajtur këto kombe të bashkuara që nga Lufta e Dytë Botërore.
Në Moskë dhe Pekin, me siguri e kanë vënë të ftohet një shishe shampanjë, duke pritur momentin për ta hapur atë.
Megjithatë, një njeri, të paktën publikisht, nuk duket aq i alarmuar. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, e hodhi poshtë gjithë krizën — edhe pse iu deshën dhjetë ditë për të thënë diçka dhe vetëm pasi gazetarët e nxitën atë gjatë vizitës së tij në Kroaci. Sigurimet e tij të paqarta për “prioritetet kolektive” u pritën keq. Rrjetet sociale u ndezën, veçanërisht pasi shumë përdorues risollën në kujtesë atë moment famëkeq të samitit të NATO-s në vitin 2025, kur ai e quajti me shaka Trump-in “Babai”.
Rutte më pas pretendoi se ajo ishte një metaforë. Megjithatë, shumë u habitën. A po u shërben ai të 31 aleatëve, apo vetëm njërit?
Në çdo rast, Trump i mban gjallë redaksitë e Brukselit. Pa teatralitetin e tij, kjo letër do të ishte tepër e dobët, sidomos në janar, kur institucionet e BE-së zgjohen ngadalë nga gjumi dyjavor i dimrit.
Valë tronditëse nga Kosova
Midis Krishtlindjes dhe Vitit të Ri, diplomatët e Brukselit që merren me Ballkanin Perëndimor nuk patën pothuajse fare kohë të pushonin. Rezultatet e zgjedhjeve nga Kosova ua tronditën postën elektronike – dhe dyshoj se as fituesit e zgjedhjeve nuk i parashikuan ato.
Partia Vetëvendosje e Albin Kurtit shënoi një fitore tronditëse: mbi 51 për qind të votave, një shumicë absolute që e ka shtyrë opozitën në margjina, si hijet në perëndim të diellit.
Kurti, kryeministri i përkohshëm dhe i ardhshëm, triumfoi kundër të gjitha parashikimeve. Vendi ishte i paralizuar nga bllokimi politik, ekonomia ngeci, masat ndëshkuese të BE-së ishin në fuqi dhe Shtetet e Bashkuara pezulluan procesin e Dialogut Strategjik me Kosovën. Secili prej këtyre elementëve tregonte zhgënjim me Kurtin. Megjithatë, ai fitoi me një diferencë të madhe.
Brukseli nuk mund ta injorojë më atë. Për vite me radhë, zyrtarët e BE-së e përjashtuan në atë heshtje nga takimet dhe mundësitë për foto sa herë që ishte e mundur. Masat kundër Kosovës u përdorën si justifikim për ta lënë atë mënjanë. Tani do të jetë më e vështirë të injorohet një udhëheqës me atë lloj mandati popullor.
Koha për të ringjallur dialogun
Ndërkohë, dialogu me Serbinë zor se është gjallë. Kanë kaluar pothuajse tre vjet që kur u arrit marrëveshja “historike” në rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve të fillimit të vitit 2023, gjë e cila dikur u cilësua si një përparim.
Asnjëra palë nuk ka përmbushur angazhimet. Serbia vazhdon të bllokojë pjesëmarrjen e Kosovës në organizatat ndërkombëtare dhe madje lobon që vende të tërheqin njohjet e tyre. Kosova, nga ana e saj, nuk ka përparuar në krijimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe, një angazhim kyç.
Kryediplomatja e BE-së për politikën e jashtme, Kaja Kallas, ka më shumë se një vit në detyrë, por nuk ka organizuar asnjë raund bisedimesh të nivelit të lartë. Diplomatët, jo zyrtarisht, e akuzojnë atë se është tepër e fiksuar pas Ukrainës dhe se po neglizhon oborrin e vet evropian.
Nuk ndihmon fakti që BE-ja, dikur aktori kryesor në diplomacinë globale, tani vëzhgon nga larg ndërkohë që të tjerët drejtojnë dialogun për krizat nga Gazë në Iran.
Ndoshta si një “çmim ngushëllimi”, zyrtarët e BE-së tani thonë me gjysmë shaka se rifillimi i dialogut Serbi-Kosovë mund të jetë fitorja e tyre më e lehtë.
Në vitin 2025, klima politike e bëri të pamundur përparimin e dialogut. Serbia ishte e përfshirë nga protestat studentore dhe Kosova nga grindjet e pafundme për koalicione.
Udhëheqësit e të dy vendeve nuk kishin kohën, energjinë dhe mbështetjen publike për të udhëtuar në Bruksel për bisedime.
Megjithatë, tani, pavarësisht turbulencave të vazhdueshme, situata kërkon të paktën një vizitë simbolike nga presidenti i Serbisë dhe kryeministri i ardhshëm i Kosovës në Bruksel, qoftë edhe vetëm për kamerat.
Serbia ende nuk e ka marrë pagesën e Planit të Rritjes përtej fazës së parapagimit, ndërkohë që Komisioni Evropian lëshoi fonde për Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi që në tetor 2025.
Vonesat për Beogradin reflektojnë si shqetësimet për sundimin e ligjit, ashtu edhe bllokimin në procesin e normalizimit me Kosovën.
Edhe Prishtina mbetet pa pagesë, sepse parlamenti i saj ende nuk ka miratuar marrëveshjet bazë të huasë me Komisionin Evropian.
Pak kush pret përparime reale, edhe nëse udhëheqësit takohen. Serbia do të mbajë zgjedhje më vonë gjatë vitit dhe presidenti Aleksandër Vuçiç nuk mund të bëjë asnjë lëvizje që perceptohet si lëshim ndaj Kosovës, sidomos me lëvizjen studentore mbi supet e tij.
Në rastin më të mirë, Brukseli mund të ketë mundësinë të shkrepë një foto – me shumë mundësi as një shtërngim duarsh – megjithëse vetëm kjo mund të lehtësojë marrëdhëniet e tensionuara të Brukselit me Serbinë. Kosova mund të shohë një mundësi të re drejt anëtarësimit në Këshillin e Evropës dhe drejt marrjes së statusit kandidat për BE-në.
Përfaqësuesi special i BE-së për dialogun, diplomati danez Peter Sorensen, po takohet me aktorë kyç në të dy vendet për të përgatitur terrenin për një raund të mundshëm bisedimesh të nivelit të lartë. Asnjë nga udhëheqësit nuk mund ta refuzojë një ftesë të mundshme.
Kurti duhet t’i tregojë fytyrave të reja të BE-së se nuk është ai fajtor për bllokimin aktual të dialogut, një imazh që u krijua ndërkohë që procesi menaxhohej nga zyrtarët e mëparshëm të BE-së.
Vuçiç, nga ana tjetër, duke ardhur në Bruksel për të takuar homologun e tij kosovar, mund të zbutë marrëdhëniet me BE-në. Statusi i tij si “djali i artë” në rajon është njollosur nga qasja ndaj lëvizjes studentore në Serbi dhe shpërthimet ndaj zyrtarëve të BE-së, madje duke përdorur gjuhë të papërshtatshme për disa eurodeputetë.
Kur presidenca ka rëndësi
Presidenca me rotacion e BE-së ndonjëherë mund të ndryshojë ritmin e diplomacisë, edhe pse jo gjithmonë në mënyra të dobishme.
Qiproja, një nga pesë vendet e BE-së që nuk e njohin Kosovën, mban presidencën e BE-së për gjysmën e parë të këtij viti. Prandaj, nuk duhet pritur shumë.
Por, nga korriku e tutje, presidencën e merr Irlanda dhe Dublini tashmë ka njoftuar se zgjerimi do të jetë një nga prioritetet e saj.
Qeveria irlandeze ka njoftuar ambicie për të përfunduar negociatat e anëtarësimit të Malit të Zi deri në fund të vitit 2026 dhe për të avancuar integrimin e Shqipërisë, Moldavisë dhe Ukrainës.
Duke pasur këtë fokus, presidenca irlandeze mund të testojë gjithashtu terrenin për Kosovën.
Ndërkohë që pesë vendet që nuk e njohin – Spanja, Greqia, Sllovakia, Rumania dhe Qiproja – mbeten të vendosura, pëshpëritjet në Bruksel sugjerojnë se mund të vijë një ndryshim i qetë procedural, duke kaluar nga unanimiteti në konsensus. Në praktikë, kjo do të thotë se për sa kohë që asnjë anëtar i BE-së nuk kundërshton zyrtarisht, përparimi për Kosovën mund të ecë ngadalë.
Është një proces i ngadaltë dhe shumë teknik, por me simbolikë të madhe politike. Kjo do të nënkuptonte se rruga e Kosovës drejt BE-së nuk është më vetëm një fantazi në letër, por një rrugë që më në fund po fillon të marrë formë.
Gjeraqina Tuhina është gazetare në Bruksel.
Opinionet e shprehura janë vetëm ato të autores dhe jo domosdoshmërish pasqyrojnë pikëpamjet e BIRN.
