Sulmet e pandërprera të presidentit amerikan Donald Trump ndaj Kryetarit të Rezervës Federale, Jerome Powell, së bashku me politikën e tij të jashtme destabilizuese – veçanërisht përpjekjet për të rrëzuar presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro, dhe kërcënimet e mëvonshme për të bombarduar Iranin dhe për të pushtuar Groenlandën – kanë vënë në pikëpyetje të gjithë rendin ndërkombëtar pasluftës, përfshirë edhe dominimin e dollarit. Nuk ka pasur kurrë një moment më të përshtatshëm për të reflektuar mbi dinamikat që kanë mbajtur sistemin monetar ndërkombëtar relativisht të qëndrueshëm gjatë gjysmës së fundit të shekullit.
Qëndrueshmëria ka vazhduar pavarësisht një asimetrie themelore të lindur nga roli i dollarit si monedhë rezervë globale: për të furnizuar botën me likuiditet në dollarë, Shtetet e Bashkuara duhet të kenë një deficit të llogarisë rrjedhëse, duke blerë më shumë nga jashtë sesa shesin. Në të njëjtën kohë, ato emetojnë borxhe që qeveritë dhe investitorët e huaj janë të gatshëm t’i përdorin si një aset rezervë.
Si rezultat, kostot e huamarrjes së SHBA-së kanë mbetur vazhdimisht të ulëta, duke mundësuar qeverinë federale të zgjerojë hapësirën fiskale mbi bazën e kursimeve të huaja. Kjo është ajo që ministri i financave të Francës në atë kohë, Valéry Giscard d’Estaing, kishte parasysh kur u ankua në vitet 1960 për “privilegjin e tepruar” të dollarit.
Ai nuk e kishte gabim. Siç vërejti ish-guvernatori i Bankës Popullore të Kinës, Zhou Xiaochuan, pas krizës financiare të vitit 2008, qëndrueshmëria monetare globale varet nga një monedhë e emetuar nga një shtet sovran, politikat e të cilit në fund të fundit drejtohen nga prioritetet e brendshme. Pasojat e politikave “Amerika e Para” të Trump-it ilustrojnë se çfarë ndodh kur këto prioritete ndahen nga interesat e pjesës tjetër të botës.
Në vitin 2009, Zhou propozoi eksplorimin e një monedhe globale të shkëputur nga shqetësimet kombëtare të çdo emetuesi të vetëm. Në të njëjtën kohë, ai filloi të promovojë internacionalizimin e renminbit. Deri atëherë, Kina – eksportuesi më i madh në botë – ishte mbështetur pothuajse tërësisht te dollari për faturimin dhe rregullimin e tregtisë së saj të jashtme. Kjo varësi çoi në një grumbullim masiv të rezervave në dollarë, të cilat kulmuan në 3.8 trilion dollarë në vitin 2014.
Reduktimi i varësisë nga dollari dhe diversifikimi nga një aset i vetëm rezervë kishte kuptim për Kinën atëherë dhe ka kuptim edhe sot. Si një ekonomi e madhe e orientuar nga eksporti, Kina merr përsipër rreziqe të vazhdueshme duke deleguar në praktikë sistemin e saj të pagesave dhe kursimet te SHBA-ja. Kjo ndihmon të shpjegohet pse zotërimet kineze të borxhit federal amerikan kanë rënë në rreth 700 miliardë dollarë, nga rreth 1.3 trilionë dollarë në vitin 2015.
Shqetësimet për pabarazitë globale – tani sërish në axhendën e G7 nën udhëheqjen e Francës – nuk janë aspak të reja. Ato ishin pjesë e diskutimeve të G20 në fillim të viteve 2010, kur politikanët kinezë e shihnin një sistem monetar ndërkombëtar më të balancuar si një mënyrë për të shpërndarë barrën e rregullimit në mënyrë më të barabartë, për të reduktuar varësinë e Kinës nga dollari dhe për të ofruar më shumë zgjedhje në pagesa dhe investime, duke forcuar kështu stabilitetin. Arsyetimi themelor ishte i thjeshtë: një ekonomi me rëndësi sistemike si Kina duhet të ketë një monedhë realisht ndërkombëtare.
Ky vizion bazohej në bashkëpunimin politik pas krizës përmes G20. Ai u mbështet nga institucionet financiare multilaterale, veçanërisht Fondi Monetar Ndërkombëtar, i cili inkurajoi internacionalizimin e renminbit si një mënyrë për ta integruar më plotësisht Kinën në ekonominë globale.
Shtimi i renminbit në 2016 në shportën e monedhave që përbëjnë të drejtat speciale të tërheqjes (aseti rezervë i FMN-së) u pa si një hap drejt një sistemi monetar me shumë monedha. Gjatë presidencës së Kinës në G20 në 2016, një ndryshim i tillë konsiderohej i dobishëm jo vetëm për Kinën, por edhe për qëndrueshmërinë globale.
Megjithatë, gjatë dhjetëvjeçarit pasues, konsensusi u shkatërrua kryesisht për shkak të tensioneve gjeopolitike në rritje. Pikëpamja e përhapur, e reflektuar në raportin më të fundit të Qendrës për Kërkime Ekonomike dhe Politike në Gjenevë, është se një sistem me shumë monedha nën këto kushte mund të thellojë fragmentimin dhe të rrisë rreziqet sistemike. Pa mekanizma të fortë koordinimi, konkurrenca midis monedhave mund të jetë destabilizuese.
Por varësia e madhe nga dollari sjell rreziqet e veta, veçanërisht për shkak të politikave të paparashikueshme dhe shpesh transaksionale të Trump-it. Me qëndrueshmërinë financiare globale praktikisht të mbajtur peng nga politikat e brendshme amerikane, Kina po zhvillon një monedhë ndërkombëtare që përputhet me gjurmën e saj ekonomike në rritje. Argumenti për një sistem monetar ndërkombëtar që nuk varet nga një monedhë e vetme dominuese mbetet po aq bindës sot sa ishte dhjetë vjet më parë. Rruga përpara qëndron në një tranzicion të koordinuar me kujdes drejt një sistemi të tillë. Por pa bashkëpunim politik për ta mbajtur atë të bashkuar, ka të ngjarë të pasojë një paqëndrueshmëri dhe fragmentim i mëtejshëm.
Sigurisht, si kryetare aktuale e G20 dhe aksionere kryesore e FMN-së dhe Bankës Botërore, SHBA-ja duhet të vazhdojnë të luajë një rol udhëheqës. Por nën Trump-in, G20 rrezikon të degradojë në një forum për politikë transaksionale dhe ndarje, më tepër sesa për bashkëpunim multilateral, duke e bërë atë të paaftë për të menaxhuar – e jo më për të parandaluar – krizat globale. Një rezultat i tillë do të shënonte fundin e rendit ndërkombëtar ekonomik të bazuar në rregulla, siç e njohim sot.
Ndërsa SHBA-ja ruan ndikim të madh mbi financat ndërkombëtare, ky përqendrim i fuqisë është vetë një dobësi, sepse qëndrueshmëria globale varet nga një aktor i vetëm që vendos rregullat dhe i zbaton ato. Duke pasur parasysh gatishmërinë e administratës Trump për t’i shkelur ato rregulla sa herë që ato kufizojnë interesat e saj të menjëhershme, ky rend nuk mund të merret më si i garantuar.
Megjithatë, alternativa të besueshme nuk kanë dalë ende. Pa një ndryshim në politikën amerikane ose shfaqjen e një forme të qëndrueshme multilateralizmi që mund të funksionojë pa SHBA-në, ekonomia globale do të mbetet e pllakosur nga pasiguria dhe paqendrueshmëria.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Is There Life After the Dollar?
