Bisedimet e sapopërfunduara mes përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Ukrainës në Emiratet e Bashkuara Arabe për t’i dhënë fund luftës së Rusisë në Ukrainë përfunduan, pa dyshim, praktikisht aty ku filluan. Por përpjekja e fundit mund të hedhë dritë mbi mënyrën se si SHBA-ja po e mendon vendin e Rusisë në sistemin ndërkombëtar – dhe veçanërisht, si mund të duket një marrëdhënie bilaterale pas luftës. Si shumë nga politika e jashtme e presidentit të SHBA-së, Donald Trump, ky vizion duket se përcaktohet nga konsiderata komerciale.
Dëshira e Trump për të lënë mënjanë të drejtat e njeriut ose respektin për sundimin e ligjit në përpjekjen e tij për të realizuar marrëveshje biznesi nga Pakistani deri te shtetet e Gjirit mund të duket si realpolitikë, por qasja e tij transaksionale nuk duhet të ngatërrohet me realizmin. Ndërsa një politikë e jashtme realiste merr parasysh kufizimet, dinamikën e pushtetit dhe interesat afatgjata, një qasje transaksionale e redukton politikën ndërkombëtare në një mozaik marrëveshjesh të ngushta. Dhe ndërsa realizmi kërkon shfrytëzimin maksimal të normave, aleancave dhe institucioneve, transaksionalizmi këshillon shmangien apo edhe shkatërrimin e tyre.
Në një kohë kur rendi pas-luftës duket se po shembet, ky koncept tradicional i realizmit mund të duket idealist dhe angazhimi transaksional më pragmatik. Pa barrën e përgjegjësisë për të ndërtuar institucione ose për të ruajtur aleanca, dhe pa kufizime nga parimet, një udhëheqës transaksional, sipas logjikës, mund të sjellë rezultate edhe në rrethana sfiduese. Por rezultatet afatgjata ka të ngjarë të jenë larg të qenit të dëshirueshme.
Kjo është pothuajse padyshim e vërtetë kur bëhet fjalë për qasjen në zhvillim të Amerikës ndaj Rusisë. Administrata Trump duket se e sheh përfundimin e armiqësive aktive në Ukrainë më pak si një objektiv përfundimtar dhe më shumë si një mundësi për të filluar rikonfigurimin e marrëdhënieve ekonomike dhe gjeopolitike me Kremlinin. Heqja graduale e sanksioneve, kufizimeve teknologjike dhe barrierave tregtare do të mundësojë që SHBA-ja të vazhdojë të ndikojë në rezultate sipas dëshirës së saj.
Thelbësore është, megjithatë, se këto ndryshime do të zbatohen në mënyrë selektive, me aktorët të detyruar të negociojnë marrëveshje individualisht. Ato që u konceptuan si instrumente të parandalimit të gjerë – mekanizma për të detyruar një entitet rebel të kthehet në një sistem të bazuar në rregulla – do të përdoren për të formësuar stimuj brenda strukturave elitare. Kjo qasje “paguaj për të luajtur”, pa ambicie institucionale, vështirë se mund të konsiderohet diplomaci ekonomike, dhe ka të ngjarë të dështojë.
Për Trump, marrëveshjet komerciale janë gjithmonë prioritet dhe ai supozon se e njëjta gjë vlen edhe për udhëheqës si Vladimir Putin. Nga kjo rrjedh, ai beson se marrëveshjet politike kanë më shumë gjasa të mbijetojnë nëse janë të lidhura me interesat ekonomike, duke e bërë më të kushtueshme çdo shkelje apo tërheqje. Kjo qasje shpjegon edhe besimin e administratës së tij se një normalizim i pjesshëm i marrëdhënieve SHBA-Rusi mund të dobësojë automatikisht lidhjet e Moskës me Kinën.
Sipas kësaj strategjie, nuk ka rëndësi nëse nuk ka një riorganizim ideologjik; tërheqja e Rusisë në një pjesë të infrastrukturës perëndimore – sistemi financiar, standardet teknologjike, zinxhirët e furnizimit – do të mjaftonte për ta shkëputur atë nga Kina. Në këtë mënyrë, pushteti nuk qëndron tek aleancat, por te kontrolli mbi rrjetet e lidhshmërisë. Elita ruse duhet të përfshihet kornizat ekonomike dhe tregtare perëndimore përmes shumë marrëveshjesh të ngushta dhe të përputhura ekonomikisht.
Nëse këto supozime vlejnë në Rusi, kjo nuk është aspak e qartë. Gati katër vjet luftë, sanksione të ashpra dhe rishpërndarje të aseteve kanë konsoliduar më tej atë që ishte tashmë një regjim shumë i personalizuar. Personalizimi rrit koston e brendshme të kompromisit dhe ngushton hapësirën për arritjen e marrëveshjeve të qëndrueshme. Ajo që duket tërheqëse në një bilanc mund të jetë politikisht e papranueshme në Kremlinin, i cili duhet të marrë parasysh një popullsi që ka pësuar rreth një milion viktima në luftën e Ukrainës.
Edhe nëse arrihen marrëveshje, ideja se ato mund të mbështesin një sistem të qëndrueshëm dhe të begatë është e ekzagjeruar. Duke privilegjuar personalitetet mbi proceset, ndikimin mbi legjitimitetin dhe shpejtësinë mbi qëndrueshmërinë, politika transaksionale minon parashikueshmërinë dhe krijon hapësirë për shkelje të rregullave. Ky nuk është një lajm i mirë për SHBA-në: duke vepruar si një zbatues i besueshëm i rregullave të përbashkëta, Amerika arriti të siguronte dhe të mbante pozitën e udhëheqësit global, që i solli kaq shumë avantazhe gjatë dekadave të fundit. Por lajmi është edhe më i keq për Evropën.
Integrimi gradual i Ukrainës është një projekt gjeopolitik qendror për Bashkimin Evropian. Një marrëveshje SHBA-Rusi ku Ukraina shihet thjesht si një mjet për tregti rrezikon ta dobësojë këtë para se ai të konsolidohet. Si mund të ankorojë BE-ja Ukrainën në rendin e saj institucional nëse e ardhmja e Ukrainës do të pasqyrojë një marrëveshje transaksionale të negociuar nga fuqitë e jashtme?
Evropa po përpiqet të përshtatet me këtë botë të re, më të çrregullt, përmes diversifikimit dhe “uljes së rrezikut”. Marrëveshjet e fundit tregtare me Indinë dhe Mercosur-in (Argjentinë, Brazil, Paraguai dhe Uruguai) e reflektojnë këtë qasje. Por ndërsa këto partneritete janë strategjikisht të nevojshme, ato bartin kosto politike. Rezistenca sociale ndaj marrëveshjeve tregtare si ajo me Mercosur-in nxjerr në pah kufijtë e një globalizimi “me rrugë të ngushtë” që premton qëndrueshmëri, por shkakton ankth brenda vendit.
Më e rëndësishme, diversifikimi nuk e eliminon varësinë. SHBA-ja mbetet tregu më i madh i BE-së, duke absorbuar një të pestën e eksporteve të saj. Për më tepër, Evropa ende varet nga kapacitetet amerikane në mbrojtje, inteligjencë, financë, teknologjinë e internetit, inteligjencën artificiale dhe gjysmëpërçuesit e avancuar. Përpjekja për të thyer këto varësi duke përqafuar alternativa evropiane ose duke ndërtuar koalicione të fuqive të mesme nuk do të japë fryte në planin afatshkurtër.
Jo të gjithë janë në një gjendje më të keqe në këtë epokë të re të politikës ndërkombëtare transaksionale. Ndërsa Trump kërkon justifikime për të shpallur fitore të shpejta, Kina po luan lojën afatgjatë, po forcon standardet teknologjike të përqendruara në Kinë, po bën të palëvizshëm zinxhirët e furnizimit, po zgjeron infrastrukturën financiare dhe digjitale, dhe po forcon kapacitetin e saj ushtarak dhe inovativ. Kjo do ta vendosë Kinën në një pozicion të favorshëm për të përfituar nga shkatërrimi i rendit global të udhëhequr nga SHBA-ja.
Në një botë me dinamika të pabarabarta fuqie dhe ndërvarësi të thella, rruga e vetme drejt qëndrueshmërisë qëndron në rregulla të detyrueshme, institucione të besueshme dhe aleanca të qëndrueshme. Refuzimi i kësaj të vërtete themelore nga ana e Trump-it – i reflektuar në marrëdhëniet e administratës së tij me Rusinë – paralajmëron një epokë paqëndrueshmërie, nga e cila Kina do të dalë qartazi një fituese.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. What Trump Wants from Russia
