Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, OSBE, përmes Zyrës për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut, ODIHR, ka publikuar një opinion mbi projektligjin “Për financimin e partive politike”, hartuar në mënyrë konsensuale nga Partia Socialiste dhe Partia Demokratike në kuadër të Reformës Zgjedhore.
Në këtë opinion, ODIHR vlerëson se iniciativa përbën një përpjekje për të forcuar kuadrin rregullator të financimit politik në Shqipëri, por nga ana tjetër vë në dukje boshllëqe serioze në përmbajtje që lidhen me disa dispozita kyçe të draftit.
Një nga kritikat lidhet me mënyrën se si Shqipëria vijon të trajtojë ndarazi financimin e partive politike dhe financimin e fushatave zgjedhore, një kritikë kjo e artikuluar dhe nga organizatat e shoqërisë civile në Shqipëri.
“Financimi i partive jashtë fushatës dhe financimi I fushës nuk nuk janë dy fenomene të pavarura,” thuhet në raport.
Në këtë kuadër, ODIHR rekomandon ndërtimin e një mekanizimi unifikues ligjor për financimin politik.
Një tjetër shqetësim i fortë lidhet me rolin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve në verifikimin dhe monitorimin e financave të partive, duke konsideruar se formulimet e lënë të paqartë detyrimin ligjor të këtij institucioni.
“Kjo gjuhë lë hapësirë për pasivitet institucional, diskrecion, interpretim të ngushtë të kompetencave dhe shmangie të përgjegjësive nga KQZ”- vlerësojnë ekspertët e ODIHR.
Ekspertët rekomandojnë që kontrolli financiar të mos mbetet fakultativ, por të përcaktohet shprehimisht si detyrim institucional.
“Një mangësi serioze në draft-ligj” konsiderohet mungesa e rregullimit për financimet dhe shpenzimet e kryera nga palë të treta në favor të partive politike.
Sipas ekspertëve, mosrregullimi i këtyre aktorëve krijon mundësi për shmangie të kufizimeve ligjore dhe financime indirekte të pakontrolluara, ndërsa thekson se transparenca e financimit të partive duhet të jetë reale dhe e aksesueshme.
Sipas ODIHR kjo transparencë nuk arrihet vetëm përmes depozitimit formal të raporteve financiare por nga mënyra se si ai dorëzohet, plotësohet, përpunohet dhe bëhet i arritshëm.”
Në këtë kontekst ekspertët rekomandojnë që të dhënat financiare të partive të publikohen në format të hapur dhe të lexueshëm elektronikisht, në mënyrë që media, shoqëria civile dhe publiku të mund të analizojnë realisht financimet politike.
Raporti ndalet edhe te dispozitat që lidhen me financimet nga shtetas shqiptarë jo-rezidentë apo me lidhje jashtë vendit dhe paralajmëron se formulimet e draftit krijojnë mundësi reale për financime të cilat në praktikë janë të vështira për t’u verifikuar dhe kontrolluar nga institucionet shqiptare.
Ekspertët nuk kërkojnë ndalim të financimeve të diasporës, por rekomandojnë mekanizma shtesë kontrolli dhe verifikimi për të shmangur hyrjen e fondeve të paidentifikuara ose me burime të dyshimta.
Një tjetër problematikë sipas raportit lidhet me përdorimin e fondeve të partive politike ku shihet si shqetësuese fakti se lista e aktiviteteve të lejuara nuk është mjaftueshëm e kufizuar dhe mund të përdoret për qëllime klienteliste.
Edhe sistemi i gjobave dhe sanksioneve I parashikuar në nismën e PS-PD shihet si një joproporcional dhe vlerësohet se sanksionet simbolike nuk janë të mjaftueshme për të parandaluar shkeljet dhe se partitë e mëdha duhet të përballen me penalitete reale financiare në rast shkeljesh.
Nisma ligjore për financimin e partive u prezantua si punë konsensuale nga ekspertë të komisionit bipartizan për Reformën Zgjedhore, por ajo u prit me kritika dhe sugjerime shtesë nga përfaqësues të shoqërisë civile në Tiranë.
Organizatat e shoqërisë civile që monitorojnë proceset zgjedhore dhe kanë qenë pjesë e tryezave për hartimin e këtij projektligji dispozitat e hartuara nga komisioni nuk i zgjidhin problematikat reale të fshehjes së burimeve në financimin e partive politike, kryesisht për periudhën zgjedhore dhe nuk ofrojnë mekanizma efikase kontrolli dhe parandalimi.
