Në udhëtimin e tij të fundit në Pekin, presidenti amerikan Donald Trump, njeriu më i fuqishëm në botë, u shoqërua nga shumë prej emrave më të mëdhenj në biznesin, financën dhe teknologjinë amerikane, të cilët e kuptojnë rëndësinë e ruajtjes së një marrëdhënieje funksionale me Kinën. Për pjesën tjetër të botës, ky ishte një zhvillim pozitiv, sepse të gjithë duhet të dëshirojmë që dy fuqitë më të mëdha të botës të komunikojnë drejtpërdrejt me njëra-tjetrën. Mikpritësit kinezë të Trump-it e pritën atë me ceremoni madhështore – përfshirë fëmijë që valëvitnin flamuj – dhe ai ua ktheu nderin duke lavdëruar presidentin kinez Xi Jinping.
Megjithatë, përtej spektaklit, rezultatet e samitit ishin modeste. Duket se pati pak përparim në çështje thelbësore si tregtia, dhe as (me aq sa dimë) nuk u arritën kontrata të mëdha të reja furnizimi për industrinë dhe bujqësinë amerikane, apo përpjekje të koordinuara për të zgjidhur konflikte të mëdha ndërkombëtare, si luftërat në Ukrainë dhe në Gjirin Persik.
Por imazhet nga vizita flisnin vetë. Trump u gjend në një rol mjaft të pazakontë për të: atë të një pale që kërkon ndihmë. Të gjithë e dinin se ai kërkonte ndihmën e Kinës për të thyer ngërçin në rajonin e Gjirit, ku “aventura” e tij e dështuar i ka dhënë Iranit kontroll strategjik de facto mbi Ngushticën e Hormuzit dhe ka çuar në rritjen e ndjeshme të çmimeve të naftës dhe gazit. Dëshpërimi i Trump-it ishte i dukshëm në sjelljen e tij; nuk kishte as mburrje dhe as deklarata të ekzagjeruara. Ishte zhdukur çdo ndjenjë se ai e shihte veten si zot të botës.
Xi, nga ana tjetër, është lideri i fuqisë më të rëndësishme në ngritje të shekullit XXI. Pothuajse sapo Air Force One preku tokën, ai e theksoi këtë realitet strategjik, duke e paralajmëruar Trump-in për “Kurthin e Tukididit”: prirjen e një fuqie hegjemonike në rënie për të tepruar në përpjekjet për të frenuar një rival në ngritje (dinamika që dikur çoi Athinën dhe Spartën drejt Luftës së Peloponezit).
Xi i referohej Tajvanit – pikës më të nxehtë të rivalitetit strategjik aktual – pas miratimit nga Kongresi aAerikan të një pakete shumëmiliardëshe armësh për ishullin. Ndërsa Xi fliste me siguri dhe vetëbesim, përgjigjja e Trump-it ishte e paqartë dhe mbrojtëse. Ai madje e quajti paketën e armëve një “mjet negocimi”, duke ngritur kështu një pyetje potencialisht jetike jo vetëm për Tajvanin, por për gjithë Azinë Lindore: A do t’i mbronin vërtet Shtetet e Bashkuara partnerët dhe aleatët e tyre në rajon, nëse situata do ta kërkonte këtë?
Në fund, Xi kishte çdo arsye të ndihej i kënaqur me samitin. Tashmë është ai që po përcakton agjendën në përballjen strategjike mes Kinës dhe Shteteve të Bashkuara – ose, siç e quan Kina, “një marrëdhënie stabiliteti strategjik”.
Ndërkohë, besueshmëria amerikane ka pësuar një tjetër goditje të rëndë. Nga Evropa dhe Azia Lindore deri në pjesën tjetër të botës, gjithnjë e më shumë njerëz do të pyesin veten se çfarë vlere reale kanë angazhimet dhe marrëveshjet amerikane.
Kjo nuk është një çështje e vogël. Besueshmëria është një lloj monedhe që formëson dhe rregullon marrëdhëniet mes shteteve. SHBA-ja duhet ta kuptojë këtë, duke pasur parasysh se sa me sukses e ndërtoi dhe e përdori kapitalin e saj të besueshmërisë gjatë Luftës së Ftohtë dhe për shumë vite më pas. Amerika u bë hegjemonia e padiskutueshme dhe shtylla kryesore e ekonomisë globale pikërisht sepse të tjerët e shihnin atë si një fuqi serioze që i mbante premtimet e saj.
Por tani po zhvillohet një garë hegjemonike mes dy superfuqive dhe vizita e Trump-it në Pekin thjesht e ka forcuar perceptimin tashmë të përhapur në Kinë dhe në mbarë botën se Shtetet e Bashkuara janë në rënie. Vetë Trump mban një pjesë të madhe të përgjegjësisë për këtë, duke pasur parasysh se sa lehtësisht ka minuar aleancat amerikane, ka përdorur pozitën e Amerikës në rendin ndërkombëtar si armë presioni dhe është futur me nxitim në një luftë katastrofike të zgjedhur prej tij, të cilën duket se nuk është në gjendje ta fitojë.
Nëse shqyrton politikën e jashtme të Trump-it – dhe mënyrën sistematike me të cilën ai ka minuar statusin e Amerikës si superfuqi dhe aleancat e saj, veçanërisht përmes veprimeve ndaj Kinës – është e vështirë të mos e shohësh atë, në mënyrë ironike dhe fatkeqe, si mikun më të mirë të Xi-së.
Por një dështim apo poshtërim i Trump-it është një ngushëllim i vakët për Evropën. Pavarësisht të gjitha përplasjeve tona me administratën aktuale amerikane, ne nuk mund të kënaqemi me schadenfreude – pra me kënaqësinë ndaj fatkeqësisë së tjetrit – sepse ndodhemi në të njëjtën barkë të rënies perëndimore (sidomos nga këndvështrimi i Kinës). I vetmi ndryshim është se Evropa po fundoset edhe më shpejt se SHBA-ja. Amerika, të paktën, do të mbetet fuqia udhëheqëse e Perëndimit, edhe pse vetë Trump nuk duket se ka interes ta ruajë këtë rol apo vlerat liberale-demokratike që ai përfaqëson.
Vizita e Trump-it në Pekin ishte, mbi të gjitha, sqaruese. Ajo tregoi dobësinë relative të SHBA-së dhe të Perëndimit përballë Republikës Popullore të Kinës dhe, më gjerë, Jugut Global. Për Evropën, sfida për të arritur dhe forcuar autonominë strategjike është bërë edhe më urgjente. Evropa ende zotëron kapacitete të konsiderueshme teknologjike dhe industriale, por do t’i duhet të tregojë kujdes të madh që të mos përçahet – ose thjesht të shtypet – në duelin hegjemonik që po afron.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. American Decline on Display
