Avokatët, noterët, kontabilistët dhe audituesit “po luajnë një rol qendror në mundësimin e pastrimit të parave në të gjithë Ballkanin Perëndimor”, duke shfrytëzuar zbatimin e dobët të rregullave kundër pastrimit të parave, paralajmëron një raport i ri i Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GI-TOC), i publikuar të enjten.
Raporti, “Licence to Launder: Professional Money Laundering Enablers in the Western Balkans”, konstaton se, ndonëse kuadrot ligjore kundër pastrimit të parave janë përgjithësisht të harmonizuara me standardet e BE-së, zbatimi mbetet i dobët për shkak të mbikëqyrjes së fragmentuar dhe raportimit jo të qëndrueshëm.
Studimi mbulon Shqipërinë, Bosnjë dhe Hercegovinën, Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë, dhe bazohet në 89 intervista si dhe në të dhëna ligjore dhe analiza rreziku.
Raporti pretendon se në të gjithë rajonin, bizneset dhe profesionet e caktuara jo-financiare funksionojnë si “lehtësues profesionistë”, të cilët “ndonjëherë krijojnë me qëllim një fasadë legjitimiteti duke autentikuar transaksione pa kryer verifikimin e duhur të klientit”.
Dokumenti thekson “nivele të larta të përdorimit të parasë cash, transaksione ndërkufitare të pasurive të paluajtshme, baza të fragmentuara të të dhënave institucionale dhe koordinim të kufizuar ndërinstitucional” si faktorë që e vështirësojnë zbulimin e rasteve.
Pasuritë e paluajtshme mbeten kanali dominues i pastrimit të parave, megjithëse mënyrat ndryshojnë nga një vend në tjetrin.
Raporti thekson se në Shqipëri, rrjetet profesionale të pastrimit të parave përdorin struktura komplekse korporative me shumë shtresa, përfshirë kompani guaskë dhe truste, për të fshehur pronësinë reale përfituese të aseteve.
Këto rrjete pastrimi parash “shfrytëzojnë konfidencialitetin e klientit dhe sekretin profesional për të shmangur mbikëqyrjen dhe raportimin e transaksioneve të dyshimta, si dhe manipulojnë dokumentacionin përmes kontratave të falsifikuara, faturave të rreme dhe pasqyrave financiare mashtruese, veçanërisht në transaksionet e pasurive të paluajtshme dhe të aseteve me vlerë të lartë”, thuhet në raport.
Në Bosnjë dhe Hercegovinë, mbikëqyrja financiare është e fragmentuar dhe kompleksiteti i strukturave institucionale ndërmjet entiteteve e vështirëson zbatimin e ligjit. Raporti përmend “transaksione me përdorim të lartë të parasë cash, marrëveshje informale për komisione dhe mungesë të kontrollit të origjinës së fondeve në blerjet me vlerë të lartë” si tipare karakteristike të tregut të pasurive të paluajtshme në vend.
Në Serbi, autoritetet kanë regjistruar rritje të raporteve për transaksione të dyshimta, por raporti gjithashtu thekson se “noterët, ndërmjetësit dhe kontabilistët rregullisht formalizojnë shitje pronash me vlerë të nënvlerësuar, hua fiktive dhe fatura të fryra, duke ofruar një fasadë ligjore për fondet e paligjshme”.
Në Kosovë, raporti thotë se “lehtësuesit profesionalë krijojnë lidhje të ngushta ndërprofesionale që u shërbejnë si grupeve të krimit të organizuar ashtu edhe personave të ekspozuar politikisht. Avokatët krijojnë dhe administrojnë kompani në emër të klientëve; kontabilistët mbajnë regjistra dhe pasqyra vjetore të falsifikuara; dhe noterët legjitimojnë kontrata pronash dhe huash që shërbejnë si mjete për integrimin e fondeve”.
Në Mal të Zi ekziston një hendek i ndjeshëm midis volumit të transaksioneve të pasurive të paluajtshme dhe numrit të raporteve për transaksione të dyshimta të dorëzuara nga noterët, gjë që sugjeron mekanizma të dobët zbulimi dhe raportimi.
“Noterët shpesh lehtësojnë transferime të shpejta të pronësisë, vlerësime të fryra të pasurive dhe shitje ndaj blerësve të lidhur me kompani offshore,” thuhet në raport, “ndërsa avokatët dhe kontabilistët projektojnë struktura korporative dhe financiare për të fshehur pronësinë përfituese.”
Maqedonia e Veriut ka kornizën më të avancuar noteriale ndër vendet e Ballkanit Perëndimor, por raportet për transaksione të dyshimta të dorëzuara nga noterët rrallë çojnë në hetime pasuese. Për më tepër, legalizimi i ndërtimeve pa leje, “mesatarisht më shumë se 600 ndërtesa në vit” në Maqedoninë e Veriut, funksionon si “një kanal kryesor për integrimin e fondeve të paligjshme”.
Raporti thekson metoda gjithnjë e më komplekse të pastrimit të parave, përfshirë struktura offshore, marrëveshje korporative ndërkufitare, kriptomonedha dhe dokumentacion profesional të përdorur për të ndërtuar një pamje ligjore për flukset e paligjshme.
Gjithashtu vihet në dukje se rastet ligjore kundër lehtësuesve profesionalë të pastrimit të parave janë të rralla dhe të vështira për t’u ndjekur penalisht për shkak të “koordinimit të dobët ndërinstitucional, aksesit të kufizuar në të dhënat e pronësisë përfituese dhe kapaciteteve të pabarabarta mbikëqyrëse”.
Raporti i GI-TOC bën thirrje për forcim të mbikëqyrjes së profesioneve jo-financiare, përmirësim të bashkëpunimit ndërinstitucional, monitorim të bazuar në rrezik dhe sanksione më efektive.
