Bashkimi Evropian po përballet me tre kriza të mëdha. E para është një krizë konkurrence që ishte tashmë e dukshme në fund të viteve 2010, por është përkeqësuar, duke çuar në produktivitet dhe performancë të dobët të rritjes. Kohët e fundit, pushtimi rus i Ukrainës krijoi një krizë sigurie, e cila shoqërohet me përkeqësimin e marrëdhënieve të bllokut me Kinën. Lufta shkaktoi gjithashtu një krizë energjetike që e vë Evropën në disavantazh në krahasim me konkurrentët e saj kryesorë, Shtetet e Bashkuara dhe Kinën.
Për fat të mirë, ekziston një shkallë e jashtëzakonshme e konsensusit intelektual se si të trajtohet kjo krizë e trefishtë. Tre raporte kryesore, të publikuara së fundmi ose që do të publikohen së shpejti, arrijnë afërsisht të njëjtat përfundime për sfidat kryesore me të cilat përballet Evropa – madje bëjnë rekomandime të ngjashme për adresimin e tyre.
Raporti i ish-kryeministrit italian Enrico Letta, “Much More than a Market” (“Shumë më shumë se një treg”), i përgatitur me kërkesë të Këshillit Evropian, thekson nevojën për integrim të mëtejshëm të tregut të vetëm, një projekt që u konceptua për herë të parë në vitet 1980, por është ende i rëndësishëm sot. Për shembull, hulumtimi tregon se fragmentimi është veçanërisht i theksuar në sektorë të tillë si energjia, financat dhe komunikimet elektronike, ku tregtia BE-SHBA në shërbimet digjitale tejkalon atë brenda bllokut. Siç vë në dukje Letta, këta sektorë u përjashtuan qëllimisht nga procesi i integrimit, sepse shtetet i konsideruan ata shumë strategjikë për të hequr dorë nga kontrolli kombëtar. Por raporti me të drejtë arrin në përfundimin se ky frenim i integrimit është kthyer gradualisht në një handikap ekonomik dhe ekonomiko-siguror.
Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen ngarkoi një tjetër ish-kryeministër italian, Mario Draghi, të përgatiste një raport mbi të ardhmen e konkurrencës evropiane. Publikimi i tij pritet në javët në vijim, por Draghi ka përshkruar qasjen dhe rekomandimet e tij në fjalimet e fundit. Toni ka të ngjarë të jetë më i sinqertë dhe propozimet e politikave sigurisht që do të jenë më radikale, krahasuar me raportin e Letta-s. Në prill, Draghi kritikoi organizimin, vendimmarrjen dhe financimin e bllokut si të dizajnuara për “botën e së djeshmes”. Për më tepër, qasja e ngushtë kombëtare e BE-së ndaj konkurrencës ka penguar krijimin e kampionëve pan-evropianë dhe ka bërë që shtetet anëtare të konkurrojnë mes tyre, madje edhe në sektorë si mbrojtja dhe energjia, ku ata kanë “interesa të thella të përbashkëta”. Në qershor, Draghi mbrojti një politikë industriale evropiane që përfshin tarifa dhe subvencione – një thirrje për veprim që padyshim do të përfshihet në raportin e tij.
Kolegët e mi në Bruegel përgatitën raportin e tretë, i cili është planifikuar të publikohet javën e ardhshme. Këto “Memorandume për lidershipin e BE-së” prodhohen pas çdo zgjedhjeje evropiane për të ndihmuar komisionerët e ardhshëm dhe anëtarët e Parlamentit Evropian të vendosin prioritetet për bllokun. Siç tregon vrojtimi nga fillimi i korrikut, raporti i ardhshëm fokusohet gjithashtu në nevojën për të promovuar inovacionin dhe rritjen, dhe thekson përfitimet nga ndërtimi i një tregu të vetëm për energjinë dhe heqja e barrierave për një bashkim bankar dhe tregjet e kapitalit. Por në vend që të mbështesë integrimin e përgjithshëm, ai mbron thellimin e tregut të vetëm në zonat me ndikimin më të lartë të rritjes dhe ku kthimi ekonomik tejkalon qartë kostot politike.
Fakti që të tre raportet janë kryesisht në një mendje është befasues. Kanë ikur tashmë polemikat kryesore mbi politikën makroekonomike, hapjen tregtare dhe politikën industriale, për të përmendur vetëm disa nga mosmarrëveshjet që lindin normalisht. Kjo ka të ngjarë të pasqyrojë sfidat e mëdha ekonomike dhe gjeoekonomike me të cilat përballet BE-ja sot. Lufta e Ukrainës përbën një kërcënim ekzistencial, çmimi i lartë i energjisë është një pengesë e madhe për konkurrencën dhe dështimi i bllokut për të inovuar rrezikon ta kthejë Evropën në një spektator në skenën ndërkombëtare. Edhe nëse blloku vepron, ka të ngjarë që kjo të mos jetë e mjaftueshme për të parandaluar përkeqësimin e situatës demografike dhe rënien e peshës së tij ekonomike.
Por konsensusi i ekspertëve nuk përkthehet domosdoshmërish në politikë. Pengesa e parë është inercia që mbizotëron midis shteteve anëtare. Ndërsa sfidat e sotme gjeopolitike janë të paprecedentë, rritja, integrimi dhe problemet e qeverisjes që mundojnë BE-në janë të njohura të paktën që nga raporti Sapir i vitit 2004. E megjithatë, blloku ka vepruar vetëm në situata stresi ekstrem si kriza e borxhit të eurozonës 2010-2012 dhe pandemia COVID-19. Edhe në këto raste zgjimi ka qenë jetëshkurtër. Sindikata bankare, për shembull, mbetet e papërfunduar dhe nuk ka asnjë vendim për financimin e ardhshëm të programit të rimëkëmbjes së pandemisë.
Sfida e dytë është se çdo reformë e madhe ka fitues dhe humbës. Fragmentimi krijon kosto dhe ato kosto akumulohen në disa vende të caktuara në kurriz të të tjerëve. Vendet e gatshme për të humbur më shumë do t’i rezistojnë integrimit të mëtejshëm. Në fakt, ata mund të humbasin më shumë në planin afatgjatë sesa të fitojnë në planin afatshkurtër. Por nevojitet guxim për të kapërcyer miopinë.
E fundit, entuziazmi evropian është në mungesë, veçanërisht me nacionalizmin ekonomik në rritje dhe qeveritë nuk duan të rrezikojnë të zemërojnë votuesit e tyre. Presidenti francez Emmanuel Macron dhe kancelari gjerman Olaf Scholz janë gjerësisht jopopullorë dhe për këtë arsye nuk janë në gjendje të ofrojnë lidershipin e nevojshëm për të kapërcyer ngërçin aktual. Mund të shpresohet vetëm se von der Leyen të jetë në lartësinë e duhur për t’u përballur me këtë sfidë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. What Will It Take to Awaken Europe?
