Pas gati një dekade të dominuar nga politika populiste, Mbretëria e Bashkuar dhe Bashkimi Evropian mund të jenë gati të ndryshojnë kurs. Edhe pse tepër të kujdesshme, propozimet e kryeministrit britanik Keir Starmer ndaj aleatëve evropianë janë një hap i parë i mirëpritur në atë që ka të ngjarë të jetë një rrugë e gjatë për të dalë nga hija e Brexit-it.
Që nga largimi nga Bashkimi Evropian – tregu i saj më i madh dhe aleati më i ngushtë politik – pesë vjet më parë, Mbretëria e Bashkuar është bërë gjithnjë e më e vetëdijshme për vendin e saj të vërtetë në botë – ndoshta zhvillimi më inkurajues politik i vendit në vite. Me SHBA-në që braktis multilateralizmin, qeveria laburiste e Starmer po punon për të rindërtuar marrëdhëniet me aleatë të tillë si Gjermania, Franca, Italia dhe Holanda.
Starmer, një politikan natyrisht i kujdesshëm, zor se mund të akuzohet se vepron shumë shpejt apo se po kërkon pushtet për vete. Por përpjekjet e tij për të forcuar marrëdhëniet tregtare të Mbretërisë së Bashkuar me BE-në, për të thelluar bashkëpunimin e sigurisë me fuqitë kryesore evropiane (veçanërisht në mbështetje të Ukrainës) dhe për t’u riangazhuar me aleatët demokratikë në të gjithë botën sinjalizojnë një objektiv ambicioz: rivendosjen e vendit të Britanisë në zemër të aleancës perëndimore.
Shembulli më i qartë i këtij ndryshimi është deklarata e përbashkët e Mbretërisë së Bashkuar, Francës dhe Kanadasë që denoncojnë veprimet “tërësisht joproporcionale” të Izraelit në Gazë dhe Bregun Perëndimor, të cilat, siç paralajmëruan ata, “rrezikojnë të shkelin ligjin ndërkombëtar humanitar”. Në të njëjtën kohë, ata riafirmuan dënimin e tyre të qartë të sulmit të Hamasit kundër Izraelit më 7 tetor 2023 dhe bënë thirrje për lirimin e menjëhershëm të të gjithë pengjeve të mbetura izraelite.
Të tre vendet e gjejnë veten gjithnjë e më të mënjanuara dhe nën presion nga administrata e presidentit të SHBA-së, Donald Trump. Por sjellja autoritare dhe e paparashikueshme e Trump po shmanget gjerësisht. Globalisht, kundërshtimi ndaj Trump është bërë një strategji efektive elektorale, duke u mundësuar partive përgjegjëse në të gjithë spektrin politik në vende si Kanadaja dhe Australia të fitojnë zgjedhjet pavarësisht sondazheve të hershme të pafavorshme (megjithëse një populist i mbështetur nga Trump fitoi ngushtë zgjedhjet e fundit presidenciale të Polonisë).
Presidenca e Trump ka shkaktuar kaos brenda institucioneve ndërkombëtare. Gjatë tre muajve të fundit, administrata e tij ka nisur një përpjekje të qëllimshme për të shpërbërë rendin shumëpalësh dhe për të përmbysur vlerat thelbësore të mbështetura nga çdo president i SHBA-së që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Ndryshe nga Dwight Eisenhower, Harry Truman, John F. Kennedy dhe Ronald Reagan, të cilët promovuan bashkëpunimin ndërkombëtar dhe kërkuan ta bënin SHBA-në – sipas fjalëve të ish-Sekretares së Shtetit Madeleine Albright – një partner “të domosdoshëm” për demokracitë në mbarë botën, Trump tenton t’i trajtojë aleatët si kundërshtarë dhe anasjelltas.
Respekti i tij ndaj regjimit shtypës të presidentit rus Vladimir Putin është një shembull konkret. Trump ka bërë vazhdimisht përpjekje për të justifikuar ose minimizuar pushtimin e Ukrainës nga Putini dhe shkeljet flagrante të së drejtës ndërkombëtare, duke përfshirë vrasjet e kundërshtarëve politikë jashtë vendit. Në fakt, Trump dhe miliarderët që po formësojnë politikën e tij të jashtme duket se kanë më shumë simpati për Putin sesa për aleatët tradicionalë të SHBA-së, e lëre më për Ukrainën, të cilën Rusia synon ta shfarosë si një shtet i pavarur kombëtar.
Ky vizion i botës së bazuar në parimin e “më të fortit” është gjithashtu i dukshëm në axhendën ekonomike të Trump, e cila përqendrohet në tarifat dhe shkurtimet masive të shpenzimeve, dhe e ka shtyrë ekonominë amerikane në prag të recesionit. Për fat të mirë, miliarderi Elon Musk është larguar nga roli i tij në Departamentin e Efikasitetit të Qeverisë, megjithëse jo para se të shkatërronte pa kujdes programe të shumta të hartuara për të mbështetur familjet me të ardhura të ulëta dhe popullatat vulnerabël në të gjithë botën.
Pasojat shtrihen shumë përtej kufijve të SHBA-së, pasi breshëria e pamëshirshme e kërcënimeve dhe njoftimeve të paqëndrueshme të tarifave të Trump ka destabilizuar ekonominë globale dhe ka rrezikuar prosperitetin afatgjatë të Amerikës. Këto veprime kanë shkuar gjithashtu në favor të Kinës, duke minuar besueshmërinë amerikane në skenën botërore.
Ndërkohë, axhenda anti-imigracion e Trump ka gërryer kapacitetin e Amerikës për inovacion dhe ka forcuar pozicionin e Kinës në garën e inteligjencës artificiale. Në vend që të përpiqet të rrisë konkurrueshmërinë globale të ekonomisë amerikane, Trump ka nisur një sulm të paparë ndaj universiteteve elitare dhe duke shënjestruar disa nga shkencëtarët kryesorë në botë, shumë prej të cilëve janë kritikë të hapur të axhendës së tij.
Por zhvillimet e fundit sugjerojnë se ka arsye për optimizëm të kujdesshëm edhe në SHBA. Edhe pse Trump ka treguar pak respekt për sundimin e ligjit, gjykatat mund të kenë ende një kontroll efikas mbi veprimet e tij të paligjshme. Kjo është veçanërisht e vërtetë në rastin e tarifave të tij gjithëpërfshirëse, të cilat kërkojnë miratimin e Kongresit dhe nuk mund të vendosen në mënyrë të njëanshme nga presidenti.
Ndoshta institucionet e qëndrueshme dhe qytetarët e angazhuar mund ta mbyllin këtë kapitull të trazuar të historisë amerikane. Brezat e ardhshëm mund ta shikojnë atë me të njëjtin mosbesim dhe turp që rrethojnë epokën McCarthy të viteve 1950 dhe bastisjet e Palmer të fillimit të viteve 1920. Ashtu si me McCarthyizmin, shumë amerikanë tashmë po pyesin: “Si e lejuam që të ndodhte kjo?” Pjesa tjetër e botës, duke vëzhguar me ankth, po bën të njëjtën pyetje.
Pra, çfarë mund të bëjnë ata jashtë SHBA-së? Për momentin, përgjigjja duket e qartë. Demokracitë liberale duhet të marrin rolin drejtues, duke u bazuar në partneritetin në zhvillim midis Starmer, presidentit francez Emmanuel Macron dhe kryeministrit Kanadez Mark Carney. Inkurajuese është se një koalicion në rritje – nga Australia dhe Japonia në Evropën Qendrore – është i përkushtuar për të mbështetur rregullat e Organizatës Botërore të Tregtisë.
Kjo aleancë duhet të shërbejë si bazë për bashkëpunim ekonomik që nxit stabilitetin, paqen dhe prosperitetin e përbashkët. Vendet e tjera që dëshirojnë të bashkohen duhet të mirëpriten. Ato që nuk dëshirojnë, përfundimisht do të zbulojnë se “i forti ka të drejtë” nuk është një strategji e qëndrueshme gjeopolitike ose ekonomike. Trump, presidenti kinez Xi Jinping dhe Putin mund të vazhdojnë të mbajnë qëndrime dhe të rrezikojnë të ardhmen e vendeve të tyre me politika të pamatura. Pjesa tjetër prej nesh ka një punë serioze për të bërë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Can Democracy Re-Emerge From the Populist Shadows?
